Kaliksaren esaslı ekstraktantlar ile dispersif sıvı-sıvı mikroekstraksiyon yöntemi kullanılarak sulu çözeltilerden boyar maddelerin giderilmesi

Endüstrinin hızla gelişmesi ile boyar madde içeren atık su üretimi zamanla artmıştır. Boya atık suları çok çeşitli sanayi kuruluşlarından kaynaklanmaktadır. Su kaynaklarını kirleten önemli miktarda atık su üreten ve tüketen endüstrilerin başında boya ve tekstil endüstrileri gelmektedir. Bu kaynaklardan yayılan atık sular çevre kirliliğine en çok sebep olan faktörlerden biridir. Boyar madde bileşimleri kompleks yapıdadır, biyolojik olarak parçalanması zordur ve toksik olmaları dolayısıyla doğal çevreye ve insan sağlığına zarar verirler. Bu nedenle boyaların atık sulardan uzaklaştırılması büyük önem arz etmektedir. Bu tez çalışması da bu amaçla seçilmiş bazı boyar maddelerin (Asit Mavi 25, Chicago Gök Mavisi, Direkt Mavi 71, Direkt Kırmızı 23, Direkt Viyole 51, Metilen Mavisi, Metil Oranj, Naftol Mavi Siyah, Reaktif Siyah 5 ve Rodamin B) kaliksaren esaslı ekstraktanlarla dispersif sıvı-sıvı mikroekstraksiyon (Dispersive Liquid-Liquid Microextraction, DLLME) yöntemi ile giderilmesi üzerine gerçekleştirildi. Bu amaçla ekstraktant olarak kullanılmak üzere ester, asit ve amit grupları içeren kaliks[4]aren türevleri, ilgili literatür metotlarına göre sentezlendi. Sentezlenen kaliks[4]aren türevlerinin yapıları FT-IR ve 1H-NMR yöntemleri ile karakterize edildi. Daha sonra bu bileşikler DLLME yöntemi ile seçilmiş boyar maddelerin ekstraksiyonu için ekstraktant olarak kullanıldı. Yapılan ön çalışmalar kullanılan kaliksaren esaslı ekstraktanların Asit Mavi 25 (Acid Blue 25, AB25) boyar maddesi için etkin olduğunu gösterdi. Bu nedenle sonraki çalışmalar AB25 boyar maddesi ile gerçekleştirildi. Bu amaçla en verimli pH değeri, ekstraksiyon çözücüsü türü ve hacmi, dağıtıcı çözücü türü ve hacmi, ekstraksiyon üzerine tuz etkisi ve boyar madde konsantrasyonu gibi bazı önemli parametreler detaylı olarak araştırıldı. AB25 için en uygun ekstraktant, yapısında tetraimidazolil amit grubu bulunduran kaliks[4]aren türevi, bileşik 6 olarak belirlendi. Optimum mikroekstraksiyon parametreleri olarak; pH değeri, 6; ekstraksiyon çözücüsü, kloroform; ekstraksiyon çözücü hacmi, 200 µL; dağıtıcı çözücü, asetonitril; dağıtıcı çözücü hacmi, 0.1 mL; boya konsantrasyonu, 10 ppm olarak belirlendi. Ekstraksiyon verimine tuz etkisi incelendiğinde önemli bir değişim gözlemlenmemekle beraber 10 mL boya çözeltisi içinde 40 mg tuz miktarı kullanıldığında en yüksek giderim sağlandı.