Kalite yönetimi uygulamalarının firmaların finansal performansına etkisinin analizi

Günümüzde, tüketicilerin kalite bilincinin ve buna bağlı olarak beklentilerinin artması ile birlikte giderek hız kazanan küresel rekabet, firmalarda kalite yönetimi uygulamalarının yükselişe geçmesine neden olmuştur. Bu oldukça zorlu rekabet ortamında uluslararası piyasalarda kendine yer edinmek isteyen Türk firmaları, Türkiye Kalite Derneği tarafından yürütülen "Ulusal Kalite Hareketi"nin de desteği ile, özellikle Avrupa Birliği standartlarına uyum şartlarını sağlayacak belge ve sertifikaları edinme yoluna gitmişlerdir. Son yıllarda kalite yönetimi uygulamalarından biri ya da birkaçını kullanan firma sayısındaki artış, kalite yönetimi uygulamalarının firmaların finansal performansına etki edip etmediği konusundaki tartışmaları gündeme getirmiştir. Bu çalışmada, kalite yönetimi uygulamalarının firmaların finansal performansı üzerinde bir etki yaratıp yaratmadığı ve bu etkinin ne yönde olduğuna dair analizler yapılmıştır. Türkiye'de sanayi sektöründe faaliyet gösteren 324 firmanın on bir yıllık finansal verileri, panel veri teknikleri ile analiz edilmiş ve kalite yönetimi uygulamalarından en az birini uygulayan firmalardaki değişimler tespit edilmeye çalışılmıştır. Firmalara ait finansal veriler, İstanbul Sanayi Odası tarafından her yıl yayınlanmakta olan "Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" raporundan elde edilmiştir. Çalışmada, firmaların "Aktif Karlılığı" ve "Kar Marjı" performans göstergelerini açıklayan iki model kurulmuştur. Toplam Kalite Yönetimi, Altı Sigma ve Yalın Yönetim uygulamaları modele açıklayıcı değişken olarak eklenerek kalite yönetimi uygulamaları ile finansal performans arasındaki ilişkisinin karlılık oranlarında artışa neden olup olmadığı incelenmiş, elde edilen bulgular ile literatür karşılaştırılmıştır. Yapılan analizler neticesinde kalite yönetimi uygulamalarının, firmaların finansal performansları üzerinde kısmi bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her iki modelde de Toplam Kalite Yönetimi ve Altı Sigma uygulamalarının karlılığı etkilediği ancak Yalın Yönetim uygulamasının bu etkiye sahip olmadığı saptanmıştır. Altı Sigma uygulaması karlılık göstergelerini olumlu yönde etkilerken, Toplam Kalite Yönetimi'nin olumsuz etkilediği; bu duruma Türkiye'de Toplam Kalite Yönetimi'nin benimsenmesi sırasında yapılan hatalar ve uygulamasında karşılaşılan sorunların neden olduğu görülmüştür. Aynı anda birden fazla kalite yönetimi uygulaması kullanan firmalarda ise karlılık göstergelerinin yıllar içerisinde olumlu ve anlamlı sonuçlar ortaya çıkardığı tespit edilmiştir.