Kamu kesimi çerçeve toplu iş sözleşmesinin yerel yönetimlerde uygulanması

Kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokolü, 2017 yılında 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na eklenen Ek Madde 2 ile düzenlenmiş ve kamuda (genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ile yerel yönetimlerde) çalışan işçilerin mali ve sosyal haklarını düzenlemek üzere bağlayıcı bir çerçeve sunmuştur. Bu düzenleme, kamu işveren sendikaları ile işçi sendikaları konfederasyonları arasında imzalanan kamu kesimi çerçeve toplu iş sözleşmeleri protokolü (KÇP) aracılığıyla yerel yönetimler dahil olacak şekilde tasarlanmıştır. Ancak, yerel yönetimlerde bu protokolün uygulanmasında çeşitli çekinceler ve uygulama eksiklikleri gözlemlenmiştir. Özellikle belediyeler ve belediye şirketlerinin, kamu işveren sendikasına üye olmamaları gerekçe gösterilerek bu sözleşmelerden yararlanamamıştır. Bu durum, yerel yönetimlerde iş barışı, toplumsal huzur ve sosyal devlet ilkesi açısından eşitlik ve hakkaniyet bakımından olumsuzluğa yol açmıştır. Fakat 2023 yılının sonlarında Anayasa Mahkemesi KÇP'nin bağlayıcılığını düzenleyen kanun hükmünü iptal etmiştir. Bu çalışmada, KÇP'nin yerel yönetimlerde uygulanması önerilmiştir. Bu uygulama dört önemli fayda sağlayacaktır. Öncelikle, KÇP kamu kesimi ve yerel yönetimlerde çalışan işçiler arasındaki ücret ve sosyal hak farklılıklarını azaltarak, eşit işe eşit ücret ilkesinin hayata geçirilmesine katkı sağlayacaktır. Bu durum, sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. İkinci olarak, KÇP, toplu iş sözleşmesi sürecindeki tarafların işlem maliyetlerini azaltarak, daha etkin bir toplu pazarlık sisteminin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. Özellikle yerel yönetimlerde, her bir işyeri için ayrı ayrı toplu iş sözleşmesi müzakerelerinin yürütülmesi yerine, temel mali ve sosyal hakların merkezi düzeyde belirlendiği bir sistemin varlığı, hem işçi sendikalarının hem de işverenlerin kaynaklarını daha verimli kullanmalarına olanak tanıyacaktır. Üçüncü olarak, KÇP, yerel yönetimlerde iş barışının sağlanmasına katkıda bulunacaktır. Ücret ve sosyal haklar konusundaki eşitsizliklerin giderilmesi, işçiler arasındaki rekabeti azaltarak, daha uyumlu bir çalışma ortamının oluşmasını sağlayacaktır. Son olarak, KÇP sendikaların toplu pazarlık sürecindeki rolünü güçlendirerek, endüstri ilişkileri sisteminin daha dengeli bir yapıya kavuşmasını kolaylaştıracaktır. Sonuçta yerel yönetimlerde çalışan işçilerin KÇP'den yararlanmasının, sosyal devlet ilkesi ile iş barışının sağlanmasında faydalı olacağı tespit edilmiştir.