Kamu mülkiyetindeki arazilerin üniversite yerleşkelerinin yer seçimi sürecindeki belirleyiciliği

Tarihsel süreç içerisinde gerek kurumsal işleyiş gerekse yer seçim kararlarına yön veren yaklaşımlar bağlamında değişime uğramış olan üniversiteler ifade edilen özellikleri ile kent planlama alanını doğrudan ilgilendiren konulardan biridir. Ortaya çıktıkları ilk günden beri söz konusu kurumlar konumlandıkları yer itibariyle bulundukları kentin şekillenmesinde büyük rol oynamışlardır. Çünkü üniversiteler yer aldıkları bölgelerde bir hareket ve canlanmayı beraberinde getirmekte, çevresinde farklı kentsel fonksiyonların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bahsedilen sebeplerden dolayı kent planlama süreci açısından hayati öneme sahip olan üniversite yerleşkelerinin yer seçim kararlarının farklı boyutları ile ele alınmaması ve bu kararların kentsel planlamanın bir parçası olarak değerlendirilmemesi durumunda kent bütününü etkileyen telafisi/çözümü güç sorunların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmektedir. Bu çalışma kapsamında üniversite kavramının, ilgili tanımların ve işlevlerinin üzerinde durulmuş, tarihsel süreç içerisinde gelişimi incelenmiştir. Üniversitelerin yer seçimlerinde hangi ölçütlerin göz önünde bulundurulduğu irdelenmiş ve yer seçim kararlarının tarihsel gelişimi ortaya konulmuştur. Devamında kentleri hangi yönlerden etkilediğine değinilmiştir. Son olarak ülkemizde mevcut devlet üniversitelerinin yerleşkelerinin yer seçim karar süreçlerinde ülke-bölge ölçeğinde ve kent ölçeğinde nasıl bir yaklaşım sergilendiği tartışılmış ve bu yaklaşımın kentlere mekânsal anlamda nasıl yansıdığı örnekler üzerinden ifade edilmeye çalışılmıştır. Yapılan bu incelemelerle amaçlanan ülkemizdeki devlet üniversitelerinin yerleşkelerinin ne gibi sebeplerle, hangi araziler üzerinde, kentin hangi noktalarında yer seçtiklerinin ve bu yer seçim kararlarının kentler üzerindeki mekânsal etkilerinin kentsel planlama boyutu ile ele alınarak ortaya konulmasıdır. İncelemeler neticesinde, ülkemizde devlet üniversitelerinin yerleşkelerinin ağırlıklı olarak, arazi edinim maliyetini azaltmak hedefiyle kısmen veya tamamen Maliye Hazinesi'ne ait araziler üzerinde yer seçtikleri gözlemlenmiştir. Araştırma bulguları bu yer seçim karar yaklaşımının bazı farklı sebepler ile birlikte yerleşkelerin kentlerin dışında, kentten kopuk alanlarda konumlanmaları ile sonuçlandığını ve sürecin ülkemizde kabul edilen, sürdürülen bir anlayış olduğunu göstermektedir. Yer seçim süreçlerinde kentsel planlama boyutu göz önünde bulundurulmadan bu şekilde yer seçen üniversite yerleşkelerinin ise kentleri, öngörülmemiş bir şekilde bazen bulunduğu yöne doğru gelişmesine, yayılmasına bazen de etrafında kentten kopuk yerleşimlerin oluşmasına sebep olarak mekânsal anlamda olumsuz yönde etkiledikleri gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Üniversite YerleĢkeleri, Yer Seçim Kararları, Kamu Mülkiyetindeki Araziler