Kamu politikaları oluşturma sürecinin kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) üzerinden değerlendirilmesi

Kamu politikaları esas itibariyle toplumun ihtiyaçlarını karşılamak üzere ülke kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması maksadıyla hükümet tarafından oluşturulan eylemler dizgesidir. Bu bağlamda alınan kararlar oluşturulan politikalarla iç içedir. Sağlıklı ve beklentilere cevap verebilecek politikaların belirlenmesi ve uygulanması önemli derecede, süreçte rol alacak olan aktörlerin alana ilişkin yeterlikleri ile yine kamu politikaları oluşturma sürecinin iyi işletilmesiyle ilgilidir. Kamu politikaları yoluyla, kamusal sorunların tespiti ve çözülmesi, sonuçların ve etkilerin analiz edilmesi amaçlanmakta ve daha sonra bu sorunların, toplumun tümünü de ilgilendirdiği düşüncesinden hareketle üretilen politikaların kamusallık özelliği taşımasına ve bilimsel tüm ölçütlere uyumlu olmasına özen gösterilmesi söz konusudur. Ancak kamusal sorunların tespiti ve çözülmesi her zaman kolay bir faaliyet değildir. Kamu Politikaları Oluşturma Süreci (KPOS), sorunun ortaya çıkmasıyla başlayan ve politikaların analiz edilmesine kadar devam eden, kamu politikalarının üretildiği sürecin ve bu sürecin içeriğinin tahlilidir. Bu süreçte, mevcut durumu değerlendirme, sorunu tanımlama, amaçları ve stratejileri belirleme, bu stratejileri uygulamaya koyma ve alınan sonuçların değerlendirilmesine yönelik adımlar atılmaktadır. Bu aşamalar arasında yapılan tahliller; kısa, orta ve uzun dönemli kamusal sorunlara ilişkin olacağından kamu politikası analizi ile politika üreten kurum ve kişilerin eylemlerinin ilişkileri ve etkilerinin de incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, gerek Dünya'da gerekse Türkiye'de son yıllarda önemli bir konu haline gelen kamu politikalarının oluşturulma sürecinin nasıl işlediği ve en önemlisi ise bu süreçte rol alan aktörlerin/bireylerin yeterlilik düzeyleri seçilmiş bazı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin üst, orta ve alt düzey yöneticileri yönünden değerlendirilmek istenmiştir. Araştırmada veriler görüşmelerden ve resmi dokümanlardan elde edilmiştir. Araştırmanın evreni, Türkiye'de faaliyet gösteren Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) olup, Kolaydan Örneklem tekniği ile tespit edilen Ankara, İstanbul ve Sivas illerinde faaliyet gösteren KİT genel merkezlerinde, kurumsal politika oluşturma süreçlerine katılan idari üst ve orta düzey yönetici ve uzman personelden oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı yarı yapılandırılmış 14 adet sorudan oluşturulmuştur. Bazı organizasyonlardan kurumsal yanıtlar elektronik posta ve posta yoluyla elde edilmiş, ayrıca bazı yöneticilerle telefon görüşmeleri yapılmıştır. Yapılan tüm görüşmelerin ve yanıtlar içerik analizi yönteminden yararlanılarak analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde NVivo 11 veri analiz proğramından yararlanılmıştır. Analiz sonuçları incelendiğinde, KİT'lerde merkeziyetçi bir yapılanma olduğu, çoğunlukla üst politik aktörler, yapılar ve dış pek çok faktörlerden etkilendiği ve bunlara göre şekillendiği ortaya çıkmıştır. Kamu politikası kavramının ve neyi yapması beklendiğinin kamu organizasyonları tarafından yeterince benimsenemediğini ve ilgili kavramların yeterince anlaşılamadığını ya da çeşitli sebeplerden dolayı yeterince uygulanamadığını söylemek mümkündür. Kamu iktisadi teşebbüsleri açısından kamu politikaları oluşturma sürecinde genellikle deneysel kapsamlı çalışmaların eksikliği, planlama aşamalarında kurum dışı müdahaleler ve etkilerin oldukça etkili olduğu görülmüştür. Nedeni olarak; küresel hareketlilikler, yönetim ve personel kadrolarında yaşanan beklenmeyen hızlı değişimler, özelleştirme ve siyasi ve ekonomik krizlerin önemli etki ettiği görülmüştür. Bunlara ilaveten KP sonuçları ve çıktıları bakımından ele alındığında, önemli aşamalardan olan izleme, analiz ve değerlendirme konularında da yapılan çalışmaların kurumdan kuruma önemli ya da çok sayıda yapılması gereken iş ve işlemler bağlamında farklılıklar gösterdiği, çeşitli faktörlerin kamu politikaları oluşturma sürecinde etki ettiği görülmüştür. Araştırma bulgularına göre alana ilişkin yapılacak araştırmaların kamu organizasyonlarının kamu politika oluşturma sürecine etki eden dış faktörler üzerine yoğunlaşmaları gerekmektedir. Bu çalışmada, gerek Dünya'da gerekse Türkiye'de son yıllarda önemli bir konu haline gelen kamu politikalarının oluşturulma sürecinin nasıl işlediği ve en önemlisi ise bu süreçte rol alan aktörlerin/bireylerin yeterlilik düzeyleri seçilmiş bazı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin üst, orta ve alt düzey yöneticileri yönünden değerlendirilmek istenmiştir. Araştırmada veriler görüşmelerden ve resmi dokümanlardan elde edilmiştir. Araştırmanın evreni, Türkiye'de faaliyet gösteren Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) olup, Kolaydan Örneklem tekniği ile tespit edilen Ankara, İstanbul ve Sivas illerinde faaliyet gösteren KİT genel merkezlerinde, kurumsal politika oluşturma süreçlerine katılan idari üst ve orta düzey yönetici ve uzman personelden oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı yarı yapılandırılmış 14 adet sorudan oluşturulmuştur. Bazı organizasyonlardan kurumsal yanıtlar elektronik posta ve posta yoluyla elde edilmiş, ayrıca bazı yöneticilerle telefon görüşmeleri yapılmıştır. Yapılan tüm görüşmelerin ve yanıtlar içerik analizi yönteminden yararlanılarak analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde NVivo 11 veri analiz proğramından yararlanılmıştır. Analiz sonuçları incelendiğinde, KİT'lerde merkeziyetçi bir yapılanma olduğu, çoğunlukla üst politik aktörler, yapılar ve dış pek çok faktörlerden etkilendiği ve bunlara göre şekillendiği ortaya çıkmıştır. Kamu politikası kavramının ve neyi yapması beklendiğinin kamu organizasyonları tarafından yeterince benimsenemediğini ve ilgili kavramların yeterince anlaşılamadığını ya da çeşitli sebeplerden dolayı yeterince uygulanamadığını söylemek mümkündür. Kamu iktisadi teşebbüsleri açısından kamu politikaları oluşturma sürecinde genellikle deneysel kapsamlı çalışmaların eksikliği, planlama aşamalarında kurum dışı müdahaleler ve etkilerin oldukça etkili olduğu görülmüştür. Nedeni olarak; küresel hareketlilikler, yönetim ve personel kadrolarında yaşanan beklenmeyen hızlı değişimler, özelleştirme ve siyasi ve ekonomik krizlerin önemli etki ettiği görülmüştür. Bunlara ilaveten KP sonuçları ve çıktıları bakımından ele alındığında, önemli aşamalardan olan izleme, analiz ve değerlendirme konularında da yapılan çalışmaların kurumdan kuruma önemli ya da çok sayıda yapılması gereken iş ve işlemler bağlamında farklılıklar gösterdiği, çeşitli faktörlerin kamu politikaları oluşturma sürecinde etki ettiği görülmüştür. Araştırma bulgularına göre alana ilişkin yapılacak araştırmaların kamu organizasyonlarının kamu politika oluşturma sürecine etki eden dış faktörler üzerine yoğunlaşmaları gerekmektedir.