Kamu sağlık hizmetlerinde koniklik etkisi

Koniklik, coğrafi uzaklıklar nedeniyle kamusal maldan elde edilen faydanın zayıflaması veya giderek azalması durumunu ifade etmektedir. Koniklik kamusal mallar üzerinde belirgin etkilere sahiptir. Şehirleşmenin olduğu yerlerde bu durum daha çok ortaya çıkmaktadır. Şehirleşmenin coğrafi olarak yayılma gösterdiği yerlerde farklı bölgelerde yaşayan insanların belirli bölgelerde sunulan kamusal mal ve hizmetlere erişimi de farklı olmaktadır. Farklılaşan erişimler coğrafi uzaklığın kamusal maldan yararlanmada bir fonksiyon olmasına neden olmaktadır. Bu noktada önemli bir soru ortaya çıkmaktadır. Eğer kamusal malın sağlanmasında uzaklık bir fonksiyon olarak varlık gösteriyorsa, vergilendirme düzeyi de uzaklığın bir fonksiyon olarak ele alınması durumunda değişerek elde edilen fayda ile ilişkilendirilebilir mi? Bu çalışmanın amacı kamu sağlık hizmetleri özelinde coğrafi uzaklığın sağlık hizmetlerinden yararlananlar tarafından bir fonksiyon olarak algılanıp algılanmadığını, buna etki edebilecek faktörlerin tespitini ve vergilendirme düzeyinde de uzaklığın bir fonksiyon olarak ele alınıp alınamayacağını analiz etmektir. Çalışmada Dumlupınar Üniversitesinde çalışan akademik personele anket uygulaması yapılmıştır. Analiz yöntemi olarak ikili lojistik regresyon analizi ve ki-kare testi kullanılmıştır. Çalışmada ikili lojistik regresyon analizine göre şu temel sonuçlara ulaşılmıştır: İkamet yeri kamu hastanesine uzak olan kişilerde, yakın olan kişilere göre 1,545 kat daha fazla kamu hastanesine olan uzaklıktan dolayı sunulan hizmetlerden yararlanma dereceleri azalmaktadır. Ulaşımda geçirilen süresi daha fazla olan kişilerde, daha az olan kişilere göre 1,212 kat daha fazla kamu hastanesine olan uzaklıktan dolayı sunulan hizmetlerden yararlanma dereceleri azalmaktadır. İkamet ettiği yerin kamu hastanesine olan uzaklığının maliyetini artırdığı görüşünü ifade eden kişilerde, maliyeti artmayan kişilere göre 2,826 kat daha fazla kamu hastanesine olan uzaklıktan dolayı sunulan hizmetlerden yararlanma dereceleri azalmaktadır. Ki-kare testi sonucuna göre ise ikamet edilen yerin kamu hastanesine uzak olmasından dolayı elde ettiği faydanın azaldığını düşünen kişiler yani koniklik etkisine maruz kalanlar bu duruma bağlı olarak kamusal hizmetlerin finansmanına katılımda verdikleri vergilerin hesaplanmasında coğrafi uzaklığın dikkate alınması gereken bir faktör olması gerektiğini düşünmektedirler. Anahtar Kelimeler: Koniklik Etkisi, Kamu Sağlık Hizmetleri, İkili Lojistik Regresyon, ki-kare Testi.