Kamusal meydanlarda kullanıcı ihtiyaçları üzerine bir araştırma: Gaziosmanpaşa Meydanı örneği

İlk kurulan şehirlerden günümüze dek, halkın toplanma ve etkileşme alanı olarak meydanlar, şehirlerde önemli bir yere sahip olmuşlardır. Tüm kent halkına eşit kullanım olanağı sunması gereken bu açık alanlar, toplumdaki sosyal ayrışmanın da çözümüne katkıda bulunan mekanlardır. Bu kamusal açık alanlarda, kent insanının, kentle ve diğer kentlilerle ilişki kurması sağlanır. Böyle büyük bir öneme sahip kamusal alanın, kullanıcısının ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu çalışmada, meydanların kamusal mekan olarak karşılamaları gereken kullanıcı ihtiyaçlarını ortaya koymak, kent insanına pozitif katkı sağlayacağı düşünülen ihtiyaçların dünyadaki meydan örnekleri ve literatürdeki farklı görüşlerden faydalanılarak irdelenmesi ve seçilen çalışma alanı üzerinde somut verilerle analiz edilmesi hedeflenmiştir. Giriş kısmı olarak yazılan birinci bölüm problemin tanımını yaptıktan sonra; tezin amacını, literatür kapsamını, yöntemini ve genel çerçevesini özetlemektedir. İkinci bölüm kentteki belki de en önemli kamusal alan olan meydanın kavramsal analizini yaparak başlamaktadır. Meydanın tanımlanmasını takiben, tarihsel süreci aktarılmıştır. Dünya'daki ve Türkiye'deki meydanların tarih içerisindeki değişimleri, Antik Çağ'dan günümüze kadar incelenmiş ve literatürden farklı görüşler aktarılarak genel çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu incelemeler sonucu, antik çağlardan bu yana, meydanın sadece kentsel dokudaki odak noktaları ve toplanma alanları olarak değil, politik ve dini gücün de sergilendiği kamusal alanlar olarak işlediği görülmektedir. Tezin odak noktasını oluşturan üçüncü bölümde ise başarılı ve yaşayan bir kamusal meydan için öncelikli hedefin insan olduğu düşüncesinden hareketle, tasarlanan bu alanlarda karşılanması gereken kullanıcı ihtiyaçları, literatürdeki görüşler yardımıyla tespit edilmiştir. Konfor, rahatlama, pasif katılım, aktif katılım ve keşfetme ihtiyaçları olarak seçilen başlıklar örneklerle açıklanmıştır. Dördüncü bölümde ise İstanbul'un geç dönem gelişme alanlarından olan Gaziosmanpaşa İlçesi'nin odak noktasında bulunan meydan hakkında genel bilgiler verilip tarihsel süreç içerisinde geçirdiği değişimler kısaca aktarılmıştır. 1950'li yıllardan itibaren yoğunlaşmaya başlayan bu alan, Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden aldığı göçlerle kozmopolit bir yapıya sahip olmuştur. Kentin giderek önem kazanan bu alanının, kentsel dönüşüm süreciyle birlikte daha çok kullanıcıya hizmet vereceği öngörülmektedir. Bu yüzden, üçüncü bölümde aktarılan kullanıcı ihtiyaçlarının çalışma alanında irdelenmesi ve varsa eksiklerin tespit edilmesi yoluyla, alanın mekansal kalitesinin arttırılması yönünde rehber olması amaçlanmıştır. Son bölümde ise kullanıcı ihtiyaçlarının ve çalışma alanının genel değerlendirmelerine yer verilmiştir.