Kanser hastalarına bakım veren hasta yakınlarının psikolojik sağlamlık durumlarının yaşam kalitesi ile ilişkisi

Bu çalışma kanser hastalarına bakım veren hasta yakınlarının, psikolojik sağlamlık durumlarının yaşam kalitesi ile ilişkisini belirlemeyi amaçlayan tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırmanın örneklemini Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi ile Tokat Devlet Hastanesi Palyatif Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezi, Palyatif Bakım, Dahili ve Cerrahi Klinikler ile Kemoterapi Ünitesi'nde araştırmaya katılmaya gönüllü olan kanser hastasına bakım veren 156 kişi oluşturmuştur. Veriler 15 Kasım 2023-15 Mayıs 2024 tarihleri arasında yüz yüze toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ) ve Kanserli Hastalarda Yaşam Kalitesi Ölçeği Aile Versiyonu (KHYKÖAV) kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS for Windows 25.0 programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı verilerin analizinde sayı, yüzde, minimum, maksimum, medyan, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Verilerin normal dağılımını belirlemek amacıyla basıklık ve çarpıklık değerlerine bakılmıştır (+1,-1). Normal dağılım gösteren verilerin değerlendirilmesinde parametrik testlerden bağımsız gruplarda t testi ve Tek Yönlü (OneWay) Anova Analizi ve Post-Hoc testlerinden Tukey HSD ve Tamhane's yararlanılmıştır. Veriler arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel testlerde %95 güven aralığı ve p<0.05 anlamlılık seviyesi olarak alınmıştır. Bakım verenlerin yaş ortalaması 47,18±15,09 iken, %62,8'inin kadın, %76,3'ünün evli, %47,4'ünün ilkokul mezunu, %44,9'unun il merkezinde yaşadığı, bakım verenlerin %80,8'inin çocuğunun olduğu ve %37,8'inin 3 ve üzerinde çocuğunun olduğu, %75,6'sının sosyal güvencesi olduğu, %51,9'unun çalışmadığı, %43,6'sının geliri giderine denk olduğu saptanmıştır. Bakım veren hasta yakınlarının KPSÖ puanının 18,10±4,89 ve %71,8'inin orta derecede psikolojik sağlamlığı olduğu belirlenmiştir. Bakım veren hasta yakınlarının KHYKÖAV Psikolojik Sağlık Durumu alt boyut puanı 67,87±16,09, Fiziksel Sağlık Durumu alt boyut puanı 34,88±13,62, Tanıya Yaklaşım Durumu alt boyut puanı 19,03±9,93, Destek ve Ekonomik Etkilenme Durumu alt boyut puanı 14,49±6,44 ve toplam ölçek puanı 136,28±31,07 olarak belirlenmiştir. Bakım verenlerin psikolojik sağlamlık düzeyi ile yaşam kalitesi toplam puanı ve alt boyutları arasında pozitif yönlü ilişki tespit edilmiştir. Bakım verenlerin yaş, cinsiyet, eğitim durumu, gelir durumu ve sağlık durumu ile psikolojik sağlamlık ve yaşam kalitesi arasında anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir. Erkeklerin psikolojik sağlamlık ve yaşam kalitesi düzeylerinin kadınlara göre daha yüksek olduğu, çocuk sayısı arttıkça psikolojik sağlamlığın azaldığı ve sosyal güvencesi olmayanların daha düşük psikolojik sağlamlık seviyelerine sahip olduğu saptanmıştır. Fiziksel rahatsızlıkları olan bakım verenlerin psikolojik sağlamlık ve yaşam kalitesinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Bakım sürecinde finansal sorun yaşayan ve sosyal yaşantısında değişiklik olan bakım verenlerin, psikolojik sağlamlık ile yaşam kalitesi düzeyleri düştüğü belirlenmiştir. Sonuç olarak, bakım verenlerin psikolojik sağlamlığı arttıkça yaşam kalitelerinin arttığı saptanmıştır. Öneriler; bakım verenlerin psikolojik sağlamlık ve yaşam kalitesini iyileştirmek için sosyal güvence ve finansal durumlarını iyileştirici önlemler alınabilir. Ayrıca bakım süresi ve bakım verenlerin sorumluluklarıyla ilgili yaşanan olumsuz etkileri azaltmak için psikolojik destek programları ve eğitimler düzenlenebilir. Anahtar Kelimeler: Kanser, Bakım Veren, Hasta Yakını, Psikolojik Sağlamlık, Yaşam Kalitesi