Kânûnî Cüneyd Kosal ilâhîleri üzerine bir değerlendirme

Klâsik Türk mûsıkîsinde İlâhî formu, Türk Din mûsıkîsi içerisinde önemli bir yer teşkil etmektedir. Tasavvûfî şiirlerden bestelenen İlâhiler, Dînî mûsıkîde kullanılan en yaygın form olarak görülebilir. Türk mûsıkîsi bestekârlarından kânûnî Cüneyd Kosal, besteciliğinin ve kânun sanatçılığının yanı sıra arşivcilik, notistlik gibi çalışmalarla Türk mûsıkîsine önemli katkılarda bulunmuştur. Bestelerinin büyük bir bölümü İlâhî formunda olan Cüneyd Kosal'ın hayâtı, sanatçı kişiliği, icrâcılığı ve besteciliği ele alınmıştır. Cüneyd Kosal tarafından bestelenen İlâhî formundaki eserlerin müzikâl açıdan değerlendirilmesi, bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada, veri toplama tekniği olarak literatür taraması yapılmıştır. Tarama modelini esas alan betimsel bir araştırmadır. Araştırmaya konu olan İlâhîler, makam, usûl ve güftekâr yönünden incelenip değerlendirilmiştir. Elde edilen kaynaklar incelendiğinde Cüneyd Kosal'ın 79 bestesinden 64'ünü İlâhî formunda bestelediği görülmektedir. İlâhîlerinde en çok Rast, Ferahnâk Aşîran ve Hüseynî, en az Nühüf, Irak ve Mâye makamlarını kullanmıştır. Usûl olarak en çok Sofyan, en az Devr-i Revân, Curcuna ve Devr-i Kebîr usûlünü kullanmıştır. Güftekâr olarak da en çok Sefer Dal ve Yunus Emre, en az Sinan Ümmî, Şeyh Vefâ ve Ahmed Kuddûsî'den güfteler almıştır. Ele alınan bu çalışma, gelecek kuşaklara aktarılması ve bu tür çalışmalara örnek olması açısından önem arz etmektedir.