Kapalı ve yarı kapalı denizlerde işbirliği ve Akdeniz

Kapalı veya yarı-kapalı denizler kavramı, Birleşmiş Milletler Üçüncü Deniz Hukuku Konferansı'nda gerçekleşen tartışmalar sonucunda 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin "Kapalı veya Yarı-Kapalı Denizler" adlı IX. Bölümü altında 122. ve 123. maddelerde düzenlenmiştir. Söz konusu 122. madde, kavramı tanımlarken; 123. maddede ise kapalı veya yarı-kapalı denizlerde kıyı devletleri tarafından uygulanacak işbirliği yükümlülüğü düzenlenmektedir. Ancak 123. maddenin emredici niteliği ve uygulanacak işbirliği yükümlülüğünün kapsamı bakımından birtakım belirsizlikler söz konusu olmaktadır. Ayrıca söz konusu maddede düzenlenen işbirliği alanları, Sözleşme'nin ilgili maddelerinde halihazırda düzenlenmiş bulunmaktadır. Buradan hareketle, Sözleşme'nin kapalı veya yarı-kapalı denizlerde işbirliği bakımından yeni bir işbirliği alanı oluşturduğu söylenememektedir. Diğer taraftan, kıyı devletlerinin bu tür alanlarda karşılaşmakta olduğu ve düzenleme kapsamına dahil edilmemiş birtakım sorunları mevcut bulunmaktadır. Bu sorunlar içerisinde deniz yetki alanlarının genişliğinin belirlenmesi ve doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesi konuları ön plana çıkmaktadır. Bu konuların çözümü Sözleşme'nin genel kuralları doğrultusunda gerçekleştirilecektir. Çalışmada, Sözleşme'nin 122. ve 123. maddelerinde düzenlenen kapalı veya yarı-kapalı denizler kavramına eleştirel bir yaklaşım sunulması amaçlanmıştır. Bir kapalı veya yarı-kapalı deniz olarak Akdeniz, söz konusu işbirliği mekanizmalarının en iyi uygulandığı bölgelerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu bakımdan Akdeniz'in bir kapalı veya yarı-kapalı deniz olarak söz konusu niteliği ve bu deniz alanında uygulanan işbirliği mekanizmaları incelenmiştir. Ayrıca Akdeniz'de işbirliği ortamına engel oluşturan deniz yetki alanları ve doğal kaynak temelli uyuşmazlıklara da yer verilmiştir. Kapalı veya yarı-kapalı denizler kavramı ve bu bağlamda düzenlenen işbirliği yükümlülüğü Türkiye bakımından incelenerek Türkiye'nin Konferans'taki tutumu üzerinde durulmuştur.