Karacaoğlan ve Şeyhülislâm Yahyâ'nın şiirlerindeki âşık, sevgili ve rakip tiplerinin karşılaştırılması

Klasik Türk Edebiyatı ve Halk Edebiyatı, birbirinden şekil, içerik ve söyleyiş bakımından farklı olsa da konu bakımından ortaklıkları bulunan edebiyat dönemleridir. Çalışmamızda her iki dönemden şair seçilerek, veri toplaması yapılmaktadır. Kaynak taraması ve doküman analiz yöntemi kullanılarak elde edilen veriler sonucunda Klasik Türk Edebiyatı şairi olarak Şeyhülislâm Yahyâ, Türk Halk Edebiyatı şairi ise Karacaoğlan olarak belirlenmiştir. Şairler belirlenirken dönemlerinin aynı olmasına özen gösterilmesinin yanı sıra birbirilerine zıt karakterlerin seçilmesine de dikkat edilmiştir. Bu doğrultuda 17. yüzyıl edebiyatında sabit kalma kararı alınmıştır. Çalışmada öncelikle, 17. yüzyıldaki sosyal ve siyasi hayattan bahsedilmiştir. Yine bu döneme dair yaşam koşulları, sanattaki gelişim gibi çeşitli konularda genel bir bilgi verilmiştir. 17. yüzyıla dair bilgiler verildikten sonra şairlerin hayatları, edebi kimlikleri ve eserleri hakkında detaylara yer verilmiştir. Tezimizin 3. bölümünde ise şairlerin eserlerinden toplanan veriler ile alt başlıklar oluşturulmuş; sevgili, aşık ve rakip tiplerinin fiziki ve karakteristik özelliklerinden bahsedilmiştir. Bu bölümde yer yer seçili şairlerin eserlerinden de örnekler verilmiştir. Şairlerin eserlerini tipler ekseninde inceleyerek Klasik Türk Edebiyatı ve Âşık Edebiyatındaki âşık, sevgili ve rakibin aralarındaki benzerlik ve farklılıklar üzerinde durulmuştur. Çalışmanın amacı, belirli zamanlarda etkili olmuş, birbirine paralel olarak gelişim gösteren iki edebiyat dönemine ait edebi ürünlerde âşık, sevgili ve rakip tipinin nasıl işlendiğini ele almak, benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktadır. Bu sayede bu iki edebiyat kolunun birbirinden ne derece etkilendiği ya da çeşitli farklılıklara sahip olduğunu tespit etmektir. Elde edilen veriler sonucunda, Âşık Edebiyatı ve Klasik Türk Edebiyatı'nın birbirini etkileyen iki edebiyat kolu olduğu görülmüştür. Tezimize bakıldığında da şairler birbirine zıt karakterler de olsa eserlerinde beşerî aşkı işlerken benzer üslup takındıkları ama anlatımlarının çeşitliliğinin farklı olduğu gözlemlenmiştir. Âşık Edebiyatı şairi Karacaoğlan'ın gezgin bir şair olmasının dışında gezdiği gördüğü yerlerdeki güzellere yazdığı mısralardan dolayı sefih bir karaktere de sahip olduğu bilinmektedir. Bu özellikleri taşıyan şairin sevgili tipinde çeşitlilik söz konusu iken Şeyhülislâm Yahyâ'nın, Klasik Türk Edebiyatı anlayışına sadık kalması ve yaşamını belirli bir yerde sürdürmesinden dolayı sıklıkla tek bir tipleme üzerinde durduğu tespit edilmiştir. Bu neticede şairler, yaşadıkları dönemin ve hayat koşullarının getirisini eserlerine yansıtmış oldukları sonucuna varılmıştır.