Karaciğer nakli olan çocuk hastalarda COVİD-19 pandemi döneminin etkisinin incelenmesi

Amaç: Çalışmamızın amacı karaciğer nakli olan çocukların COVID-19 pandemi döneminde anksiyete, obezite ve doku reddi risklerinin araştırılmasıdır. Ek olarak pandemi döneminde çocukların okul başarı değişiklikleri, beslenme düzeni ve fiziksel aktivite değişiklikleri değerlendirilmiştir. Gereç ve yöntem: Çalışmamıza pandeminin ilan edildiği Mart 2020 tarihinden en az üç ay önce karaciğer nakli olmuş ve 0-18 yaş arasında olan 86 hastadan çalışmaya katılmak isteyen 69 hasta alınmıştır. Çalışmamızda hastaların ilaç uyumları, rejeksiyon sıklıkları, nakil sonrası takip süreleri, boy, kilo vücut kitle indeksi, rejeksiyon atak sıklıkları, transplantasyon ilişkili komplikasyon varlığı, kullanılan ilaçlar ve pandemi döneminde izlem ve tedavi bilgilerinin sorgulandığı tanımlayıcı anket uygulanmıştır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı önerileri kullanılarak COVID-19 semptom ve temas anketleri ile anksiyete değerlendirmesi için SCARED( Self-report for Childhood Anxiety Related Disorders) anksiyete skorlama ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya alınan 69 hastanın 36'sı (%52,2) erkek, 33'ü (%47,8) kızdır. Hastaların yaş ortalamaları 10,69±4,77 yıl olarak hesaplanmıştır. Hastaların takip süreleri ortalama 70,97±40,91 aydır. Hastaların nakil ile tanı arasında geçen süre ortalama 34,79±43,34 aydır. Hastaların 53'ü (%76,8) kentte, 16'sı (%23,2) kırda yaşamaktadır. En sık nakil endikasyonu biliyer atrezidir(%18,8). Hastaların en sık kullandıkları ilaç takrolimus(%85,5) olmuştur. Hastaların %84,1'inin beslenme düzeni değişmemiştir. %40,6'sının okul başarısında azalma görülmüştür. Hastaların %65,2'sinin ekran maruziyet sürelerinde pandemi dönemi öncesine göre artış olmuştur. Pandemi dönemi süresince hastaların yalnızca birinde ateş semptomu olmuştur. 14 hasta COVID-19 PCR testi ile değerlendirilmiş ve hepsinin sonucu negatif olarak tespit edilmiştir. Pandemi döneminde poliklinik başvuru sayılarında ve ilaç revizyon ihtiyacında anlamlı düzeyde bir azalma olmuştur (p<0,05). Pandemi döneminde hastaların vücut kitle indeksi ölçümlerinde anlamlı düzeyde bir artış olmuştur (p<0,05). Ekran maruziyet süresi artışı ile vücut kitle indeksi artışı arasında ilişki saptanmış ancak bu ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır(p>0,05). Hastaların takip süresi uzadıkça ilaç revizyon ihtiyaçlarında ve rejeksiyon atak sıklıklarında azalma tespit edilmiştir(p<0,05). Hastaların yaşı ve takip süresi arttıkça yaygın kaygı bozukluğu ölçeğinden aldıkları puanlar artış göstermiştir(p<0,05). Hastaların takip süresi ve vücut kitle indeksi arttıça ayrılık kaygısı ölçeğinden aldıkları puanlar azalmıştır(p<0,05). Yaş arttıkça sosyal kaygı ölçeğinden alınan puanlar artmıştır(p<0,05). Sonuçlar: Hastalarımızın sadece birinde ateş semptomu olup COVID-19 testi negatif saptanmıştır. Hastalarımızın asemptomatik olması immunosupresyonun COVID-19 açısından koruyucu olabileceğini düşündürmektedir. Hastaların ilaç uyumları pandemi dönemi sırasında daha iyi olmuştur. İlaç revizyon ihtiyaçları anlamlı ölçüde azalmıştır. Genel olarak ilaç uyumları pandemi dönemi sırasında daha iyi olduğu tespit edilmiştir. İlaç uyumuna ve hastaların karantina döneminde daha az enfeksiyona maruz kalmalarına bağlı olarak rejeksiyon atak sıklıklarında azalma olmuştur. Takip süresi arttıkça ila uyumunun daha iyi olduğu görülmüştür. Ancak karantina uygulamalarının fiziksel aktivitede azalmaya ve ekran maruziyet süresinde artmaya sebep olduğu görülmüştür. Buna bağlı olarak hastaların kilo alımına daha yatkın hale geldiği tespit edilmiştir. Çalışmaya alınan hastaların çok küçük bir kısmında anksiyete saptanmıştır. COVID-19 pandemi sürecinde poliklinik takbinin mevcut haliyle devam ettirilmesi, beslenme düzenlenmesi değil ama, hastalara evde uygulayabilecekleri egzersiz programlarının oluşturulması, boy ve kilo takiplerinin düzenli bir şekilde yapılmaya devam edilmesi obezite, anksiyete ve kaygı riskini en aza indirmek açısından faydalı olacaktır. Anahtar kelimeler: karaciğer nakli, COVID-19, pandemi, nakil sonrası izlem, obezite, anksiyete