Karadenız teknik üniversitesi diş hekimliği fakültesinde eğitim gören 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı durumlarının yönetimine yönelik farkındalıklarının, bilgi, tutum düzeylerinin ve eğitim ihtiyaçlarının değerlendirilmesi

Özel bakım gereksinimli bireyler, toplumun diğer kesimlerine oranla ağız ve diş sağlığı hizmetlerinden yararlanma konusunda daha dezavantajlı konumdadırlar. Bu çalışmada 2023-2024 yıllarında dördüncü ve beşinci sınıfta eğitim gören diş hekimliği öğrencilerinin; özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı süreçlerinin yönetimi ile ilgili farkındalık, bilgi, tutum düzeylerinin yanı sıra konu ile ilgili olarak eğitim ihtiyaçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma amacı doğrultusunda istenilen verilere ulaşmak için 2023-2024 yıllarında dördüncü ve beşinci sınıfta eğitim gören diş hekimliği öğrencilerine (n=163) özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı durumlarının yönetimine yönelik farkındalık, bilgi seviyesi, tutum düzeyi ve eğitim ihtiyaçlarını değerlendirmek için anket uygulandı. İstatistiksel analizler sırasında tanımlayıcı istatistikler ve ki-kare testi kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi. Anket sonuçlarına göre, öğrencilerin özel bakım gereksinimli hastalar için diş hekimliği kavramı hakkında fikir sahibi olduğu (%75.5) ve bu alanı uzmanlık alanı olarak değerlendirdiği (%58.9) ve kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla bu alanı bir uzmanlık alanı olarak değerlendirme oranın daha yüksek olduğu tespit edildi (p=0.049). Öğrenciler bu alan hakkındaki fikirlerinin oluşumunda çoğunlukla akademik personellerin (%18.4) etkili olduğunu belirtti. Öğrencilerin; dezavantajlı gruplar içinden fiziksel ve zihinsel engele sahip bireyleri (%28.8) özel bakım gereksinimli birey olarak tanımlama oranlarının en yüksek olduğu tespit edildi. Anketin bilgi düzeyi kısmında 'özel bakım gereksinimli bireylerde koruyucu ve restoratif işlemler' konulu birinci (p=0.004), 'özel bakım gereksinimli bireylerde bakım önerileri' konulu beşinci (p=0.025) ve 'özel bakım gereksinimli bireylerde preoperatif değerlendirme' konulu dokuzuncu (p=0.010) sorularda cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu. Kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha başarılı olduğu tespit edildi. Bununla birlikte 'özel bakım gereksinimli bireylerde ağız sağlığı koruma stratejileri' konulu ikinci (p=0.001), 'koruyucu stabilizasyon endikasyonları' konulu dördüncü (p<0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde diyet önerileri' konulu beşinci (p=0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde ağız ve diş sağlığı uygulamaları' konulu altıncı (p=0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde preoperatif değerlendirme' konulu dokuzuncu (p<0.001) ve 'özel bakım gereksinimli bireylerin genel anestezi altında diş tedavileri' konulu onuncu (p=0.006) sorularda sınıflar arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark tespit edildi. Beşinci sınıf öğrencilerin dördüncü sınıf öğrencilerine göre daha başarılı olduğu görüldü. Öğrencilerin eğitim hayatları boyunca yaşlı hastaların (%28.8) tedavilerinde klinik deneyim kazanma oranlarını yüksek olduğu ve soruya verilen yanıtlarda sınıflar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu tespit edildi (p<0.001). Beşinci sınıf öğrenciler yaşlı hastalar ve bulaşıcı hastalığı olan hastalar konusunda daha deneyimli olduklarını bildirirken dördüncü sınıflar ise sadece yaşlı hastalar konusunda deneyim sahibi olduğunu bildirdi. Öğrenciler fakültede aldıkları eğitimi yetersiz bulduklarını ve hem teorik hem de uygulamalı eğitime ihtiyaç duyduklarını (%45.4) belirtti ve verilen cevaplarda hem cinsiyetler (p=0.047) hem de sınıflar (p=0.030) arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark olduğu görüldü. Kız öğrenciler erkek öğrencilere göre, beşinci sınıf öğrenciler de dördüncü sınıf öğrencilere göre daha yüksek oranda eğitim görme ihtiyacı olduğunu bildirdiler. Öğrencilerin bu konuda verilecek bir eğitime katılmaya istekliği olduğu (%84.7) ve dördüncü sınıf öğrencilerin beşinci sınıf öğrencilere göre daha ilgili olduğu tespit edildi (p=0.046). Verilecek olası bir eğitimde öğrencilerin genellikle uygulamalı eğitim şeklini daha çok tercih edeceği (%32.5) bununla birlikte erkek öğrencilerin çevrim içi eğitimi, kız öğrencilerin ise uygulamalı eğitimi tercih etme eğiliminde olduğu görüldü (p=0.041). Öğrencilerin bu konu hakkındaki eğitimleri beşinci sınıfta (%46) almayı tercih edeceği tespit edildi. Öğrencilere gelecekte kendi kliniklerinde özel bakım gereksinimli bireylere tedavi verme konusundaki fikirleri sorulduğunda çoğunluğunun (%58.9) basit düzeyde tedavi uygulayıp sonrasında uzmana sevk etme eğiliminde olduğu ve hem beşinci hem de dördüncü sınıfların bu konuda benzer oranlarda aynı görüşte olduğu tespit edildi (p=0.002). Sonuç olarak öğrencilerin özel bakım gereksinimli bireylerin ağız ve diş sağlığı yönetimine yönelik eğitim ihtiyaçları olmasıyla birlikte bu konuda bilgi ve deneyim elde etme isteklerinin de yüksek olduğu görülmüştür ve özel bakım gereksinimli birey odaklı eğitim programlarını teşvik ederek diş hekimliği okullarının müfredat standartlarının yenilenmesi önerilebilir.