Karar süreçlerine katılımı artırmak üzere yeni bir çok amaçlı karar verme modeli

Bu tez çalışması, amaçlar arasında sonsuz ödünleşim varlığında çok amaçlı karar verme (ÇAKV) ve karma (kardinal veya ordinal) tercih bilgisinin bulanık mantık aracılığıyla karar sürecine aktarılması üzerinedir. Amaçlar için ortak tatmin derecesi alt sınırı sıfır değerliyken bir çok çalışma karar sürecinde amaçlar arasındaki ödünleşimi yönetemez hale gelmekte ya da karar sürecini yönetirken yalnızca kardinal önem bilgisini ya da ordinal önem bilgisini işleyebilmektedir. Önerilen yeni bir etkileşimli bulanık hedef programlama (BHP) yöntemi dahilinde bulanık mantık kullanılarak ordinal önem veya kardinal önem bilgisinin sırasıyla sıralama başarımı üyelik fonksiyonları ve ölçeklendirme başarımı üyelik fonksiyonları aracılığıla işlenediği, toplam tatmin ile geçişlilik-ve-kıyaslanabilirlik olgusu arasındaki ödünleşimin etkileşimli iterasyonlarda karar vericiler aracılığıyla yönetilebildiği bir ÇAKV aracı geliştirilmiştir. Geliştirilen model, doğrusal kısıtlar ve doğrusal bir amaç fonksiyonu içermekte bu bakımdan amaçlar arasında sonsuz ödünleşim içeren ÇAKV problemleri için karmaşıklık düzeyini en az düzeyde etkilemektedir. Etkileşimli iterasyonlarda farklı değerleri denenen ödünleşim katsayısının yüksek değerleri için de etkin uzlaşma çözümleri üretebilmektedir. Bu tez çalışmasının; bir araştırma alanı olarak amaçlar arasında sonsuz ödünleşim varlığında ÇAKV konusu çalışan, eşanlı olarak hem kardinal hem de ordinal önem bilgisini işleyebilen ilk çalışma niteliğinde olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu tez, sistem kısıtlarını oluşturan temel problemin çözüm kümesi boş küme olmadığı sürece çözümsüzlüğe düşmeyen ve çözüm kümesinden üzerinde uzlaşılabilir çözümlerin katı mantık kısıtları ile elenmediği bir modelin ortaya konması bakımlarından da nadir ve önemli bir çalışmadır. Model çözümlendiğinde ortak tatmin derecesi alt sınırı yerine genel tatmin derecesi alt sınırını, yüksek ödünleşim katsayısı değerleri için türetebilmesi de uzlaşma çözümünün kalitesinin izlenebilmesi bakımından değerli ve yeni bir katkıdır. Genel tatmin derecesi alt sınırı, sonsuz ödünleşim sonucu sıfır tatmin edilen amaçlar harici amaçlar için tatmin düzeyleri alt sınırıdır ve amaçları bu düzeyin üzerinde öneme göre olabildiğince sıralanması-ve-ölçeklendirilmesi yeteneği bu çalışmanın temel katkılarından bir diğeridir.