Karotenoyit içeren doğal ve sentetik yem kaynakları ile balık büyüklüğü ve ortam renginin, japon balığı (Carassius auratus, Cyprinidae)'nda pigmentasyon üzerine etkileri

Bu çalışmada, başta beslenme olgusu olmak üzere, ortam rengi ve balık büyüklüğünün, japon balığı (Carassius auratus, Cyprinidae)' nda kırmızı renk oluşumu üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Çalışma, 20/3/1995 - 02/9/1995 tarihleri arasında, Ç.Ü. Su Ürünleri Fakültesi Balık Üretim Tesisi' nde yürütülmüştür. Balık materyelleri, bölge akvaryumcularından sağlanan japon balığının sarı-kırmızı variyetelerinden seçilmiştir. Çalışma, her biri 60 gün süren üç ayn deneme halinde yürütülmüştür. Her denemede 20 günlük peryotlarla, balıkların renkleri, ağırlık ve boylan ölçülmüştür. Araştırma verileri "varyans analizi" ve "Duncan çoklu karşılaştırma testi" ne göre değerlendirilmiştir. Pigmentasyon ölçümümünde renk skalası ve spektroiometrik olmak üzere iki yöntem uygulanmıştır. Renk skalası, san-turuncu rengin 8 tonunu içermektedir. Spektrofolometrik yöntemde, balık derisinde total karotenoyit miktarları saplanmıştır. Total karotenoyitlerin hesaplanmasında, astaksantinin asetonda %1 lik çözeltisinin, 474 nm' de, 1 cm' lik küvetteki teorik molar absorblama katsayısı için 2000 temel alınmıştır. Deneme 1: Çalışmada 75 mg/kg zeaksantin, astaksantin ve zeaksantin+astaksantin ; %6 yonca, toz kırmızı biber, havuç, Daphnia spp. ve Scenedesmus spp. katkılı diyetlerle beslenen balıkların derilerinde, deneme sonu itibariyle, zeaksantin 33.52±0.62, kırmızı biber 29.84±0.50, Daphnia spp. 27.07±0.62, Scenedesmus spp. 26.52±0.42, astaksantin+zeaksantin 16.58±0.64 ve kontrol grubu ise 11.59±0.33 mg/kg total karotenoyit birikimine neden olmuştur. Duncan testine göre, tüm deneme grupları kontrol grubuna göre farklı bulunmuştur (P<0.05), Deneme grupları içinde ise, başta zeaksantin olmak üzere kırmızı biber ve planktonik organizmalar balığın renklenmesi üzerinde daha etkili bulunmuştur. Renk skalasına göre yapılan pigmentasyon ölçümünde de benzer sonuçlar elde edilmiştir. Büyüme bakımından ise kırmızı biber, diğer gruplara göre istatistiki olarak farklı bulunmuştur (P<0.05). Bu etkinin, kırmızı bibere acılık tadını veren Capcaisin maddesinin enzimatik reaksiyonları arttırıcı, sindirim yollarında sekrasyonu fazlalaştıncı ve hazmı kolaylaştırıcı etkisine bağlanmıştır. Grupların yem değerlendirmeleri benzer bulunmuştur. Karotenoyit kaynaklarının yem maliyetini sırasıyla; yoncanın % 2 azalttığı, havucun % 2, sentetik karotenoyitlerin %9.8, kırmızı biberin ise % 18 arttırdığı bulunmuştur. Bu maliyetlerin ise, pigment60 kaynaklarının diğer özelliklerine bağlı olarak, fazla öneme sahip olmadığı düşünülmektedir. Deneme 2: Zeaksantin katkılı diyetle (75 mg/kg) beslenen dört faklı ağırlıktaki balıkların derilerinde, deneme sonu itibariyle, 1.52 g ağırlık grubunda 19.23±0.46; 4.19 g ağırlık grubunda 29.06±0.64; 7.35 g ağırlık grubunda 31.10±0.53 ve 13.11 g ağırlık grubunda ise 35.28±0.65 mg/kg total karotenoyit biriktiği saptanmıştır. Buna göre; pigmentasyonun balık büyüklüğüne bağlı olarak arttığı sonucuna varılmıştır. Deneme 3: Farklı renkteki küvetlerde 75 mg/kg zeaksantin içeren diyetle beslenen balıkların derilerinde, deneme sonu itibariyle, sırasıyla; yeşil renkli ortamda 34.41 ±0.56; mavi renkli ortamda 32.90±0.42; kırmızı renkli ortamda 28.60±0.74; beyaz renkli ortamda 28.58±0.52 ve san renkli ortamda ise 26.96±0.70 mg/kg total karotenoyit saptanmıştır. Duncan testine göre; yeşil ve mavi oıtam renklerinde pigmentasyonun, diğer gruplara göre istatistiki olarak fazla olduğu bulunmuştur (P<0.05). Renk skalası yöntemine göre de benzer sonuçlar alınmıştır. Buna ilaveten, yeşil ve mavi renk ortamında büyümenin, diğer ortam renklerine göre daha fazla olduğu eğilimi görülmüştür. Yem değerlendirmede ise gruplar arasında bir farklılık görülmemiştir. Bu araştırma sonuçlarına göre kısaca; sentetik karotenoyitlerden zeaksantin, doğal yem kaynaklarından kırmızı biber ve planktonik organizmaların japon balığı diyetlerinde bulunması durumunda, balık derilerinde oldukça yoğun bir pigmentasyonun sağlandığı ortaya çıkmıştır. Ortam rengi de balığın renk oluşumunda etkili olmaktadır. Bu iş için en uygun renkler yeşil ve mavidir. Bu renklerde aynı zamanda büyüme de fazla olmaktadır. Kırmızı renk grubunda önemli düzeyde ölümlerin görülmesi, bu rengin balıklarda sterese neden olduğu olasılığını düşündürmektedir. Japon balıklarında her ağırlık grubunun karotenoyit uygulamasına verdikleri yanıt farklı olmakladır. Balık büyüklüğü arttıkça pigmentasyon yoğunluğu da artmaktadır. Bu yüzden karotenoyit uygulaması yapılacak balıkların belli bir büyüklükte olması gerekmektedir. Bu araştırma sonuçlarına göre, kullanılacak balıkların en az 4 g'ın üzerinde olması gerekmektedir. Yukarıda değinilen koşulların yerine getirilmesi durumunda, japon balıklarının derilerinde yoğun bir kırmızı renklenme elde edileceği kanısına varılmıştır. Bu da şüphesiz balığın pazar arzı ve değerini önemli oranda arttırabilecek bir olgudur.