Kars, Ardahan ve Iğdır illerinde bulunan geleneksel kadın takılarının değerlendirilmesi

İnsanoğlunun tarih boyunca çeşitli doğal malzemelerden ve metallerden takılar kullandığı arkeolojik kazılardan elde edilen buluntular sayesinde anlaşılmıştır. Gerek geçmişte, gerekse bu gün kullanılan kişisel takıların bir çoğunun nazarı, felaketleri, hatta doğal afetleri önlemek için, ayrıca takan kişiye şans, uğur, getirmesi, güç vermesi ve sağlık sorunlarını önlemesi için kullanıldığı tespit edilmiştir.Araştırmalar sırasında takıların tarih öncesi çağlardan beri kullanıla geldiği anlaşılmaktadır. Anadolu'da en önemli örnekleri ise M.Ö.7.binle 6.binin ilk yarısında yapıldığı tespit edilen Çayönü ve Çatalhöyük kazılarından çıkartılan takılardır. Bu takılarda değişik doğal malzemeler kullanıldığı tespit edilmiştir.Anadolu'nun tarih dönemlerinden günümüze ulaşan takı örnekleri incelendiğinde bu eserleri yapan sanatkarların duygularını , yaşam tarzlarını ve doğa ile birleşen yaratıcılıklarını görmek mümkündür. Eski ustalar kendi kültür mirası olan motifleri ve teknikleri kullanırken ayrıca her zaman kültürlerine ait özgün bir tarz geliştirmişlerdir.Araştırma özgün takı örneklerinin bulunduğu Kars, Ardahan ve Iğdır İllerinde bulunan geleneksel kadın takıları üzerine yapılmıştır. Araştırma alanında yapılan incelemeler, yöredeki kaynak kişilerden alınan takı örnekleri ve bilgiler doğrultusunda oluşturulmuştur. Bu bölgedeki takıların fotoğrafları çekilmiş, gözlem fişleri doldurulmuş ve belgelenerek katalog haline getirilmiştir.Araştırma sonucu geleneksel kadın takılarının eski önemini kaybettiği ve unutulmaya başladığı ortaya çıkmıştır. Bu işle uğraşan usta ve üretici sayısının git gide azaldığı tespit edilmiştir. Kars ilinde günlük hayatta yerini alabilmiş başka geleneksel takı kalmamıştır.Iğdır ilinde, özel günlerde sırğalar'a, çiğciye'ye, sinsile'ye ve garabattah'a sahip bayanların kıyafetlerinin vazgeçilmez aksesuarı olarak kullandıkları takıların halen üretildiği ve düğünlerde geline hediye olarak takılmaya devam edilerek, hak ettiği değeri gördüğü anlaşılmaktadır.Ardahan il merkezinde geleneksel takıya pek rastlanamasa da geleneksel yapıyı muhafaza ederek dünyaya tanıtan ilçesi Damal eski ürünlere sahip çıkma ve üretimin devamlılığını sürdürme açısından haklı bir üne sahiptir.Bu yönü ile Damal turizme de katkı sağlamaktadır.Araştırma kapsamına giren takılar ile günümüz takıları karşılaştırıldığında teknik ve desen yapısında farklılık olduğu belirlenmiştir. Geleneksel yöntemlerle üretilen takılar bitkisel motifler ve el işçiliği ile süslenmiştir. Günümüz modern takıları ise makineler ile seri olarak üretilmektedir.