Kateter kaynaklı kan dolaşımı enfeksiyonu etkenlerinin belirlenmesi ve biyofilm oluşumunun fenotipik ve genotipik yöntemlerle araştırılması

Mikroorganizmaların yüzeylere tutunup çoğalmalarını sağlayan biyofilm, özellikle yabancı cisim enfeksiyonlarında büyük öneme sahiptir. Çalışmamızda hastanemizdeki KİKDE etkenlerinin dağılımı, fenotipik biyofilm oluşturma özellikleri ve biyofilm ilişkili genlerin varlığı araştırılmıştır. 1 Eylül 2018- 31 Ocak 2019 tarihleri arasında, kültür için laboratuvarımıza gönderilen kateter ucu, kateterden alınmış kan ve periferik kan örnekleri rutin işleme alınmıştır. Kültür sonuçları ve hastaların klinik bilgileri incelenerek KİKDE olguları belirlenmiştir. KİKDE atak sayısı 89'dur. Dört olguda polimikrobiyal etkenler olmak üzere, KİKDE etkeni toplam 93 mikroorganizma izole edilmiştir. KİKDE etkenlerinin çoğu (n=58, %62,36) gram pozitif bakterilerdir. En sık görülen mikroorganizmalar; S. epidermidis (%21,51), S. aureus (%17,20) ve Candida albicans (%13,98)'tır. Gram negatif bakteriler KİKDE etkenlerinin %19,38 (18/93)'ini; Candida spp. %18,28 (17/93)'ini oluşturmaktadır. Mikrotitre plak yöntemiyle, S. epidermidis izolatlarının %90'ı (18/20), S. hominis izolatlarının %87,5 (7/8)'i, S. haemolyticus izolatlarının hepsi (8/8); tüm KNS izolatlarının %91,4'ü (32/35) biyofilm oluşturmuştur. Staphylococcus aureus izolatlarında biyofilm oluşturma oranı %75 (12/16) olup KNS'lere göre daha düşüktür. Test edilen gram negatif bakterilerin (A. baumannii ve P. aeruginosa) tamamı biyofilm oluşturmuştur. Kuvvetli biyofilm görülme oranı gram negatif bakterilerde (%60,0) gram pozitif bakterilere (%19,6) göre istatistiksel olarak anlamlı oranda yüksek bulunmuştur (p=0.033). KNS izolatlarında icaA, icaD, icaB, icaC genlerinin bulunma sıklığı sırasıyla %51, %31, %43 %17; S. aureus izolatlarında ise %100, %94, %56 %94'tür. Acinetobacter baumannii izolatlarında bap, ompA, epsA, bfms ve blaPER-1 genleri sırasıyla %100, %100, %60, %100 ve %80 oranında saptanmıştır. Biyofilm oluşumu ile araştırılan genlerin varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tesbit edilmemiştir. Tüm stafilokoklar vankomisine duyarlı bulunmuştur. KNS'lerin %94,29 (33/35)'i, S. aureus izolatlarının %37,50 (6/16)'si metisiline dirençlidir. Acinetobacter baumannii izolatlarının tamamı (5/5) ve P. aeruginosa izolatlarının %40 (2/5)'ı karbapeneme dirençlidir. Klebsiella pneumoniae (3/3) ve E. coli (3/3) izolatlarının hepsi karbapeneme duyarlıdır. MRKNS'lerin %90,9 (30/33)'unda biyofilm saptanmıştır. Metisiline duyarlı olan iki KNS ise zayıf derecede biyofilm oluşturmuştur. MRSA'ların biyofilm oluşturma oranı (%83,3; 5/6), MSSA'lardan (%70; 7/10) daha yüksektir. Ancak biyofilm üretimiyle metisilin direnci arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmemiştir (p>0,05). Biyofilm varlığı ile karbapenem direnci arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Biyofilm düzeyi arttıkça MDR olma oranının da arttığı görülmüştür. Biyofilm oluşturmama, zayıf, orta, kuvvetli derecede biyofilm oluşturma sıklıkları MDR olanlarda sırasıyla %57,14, %68,96, %77,78, %93,75; MDR olmayanlarda ise %42,86, %31,04, %22,22, %6,25'tir. Ancak biyofilm varlığıyla MDR olma arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır (p=0.153). Biyofilm oluşturmayan yedi izolatın tamamının taburculukla sonuçlanması, bunun yanında ölüm oranının biyofilm düzeyi arttıkça artış göstermesi (zayıf, orta ve kuvvetli biyofilm oluşturanlarda sırasıyla: %10,3 %11,1 ve %37,5) dikkat çekmektedir. Kuvvetli biyofilm oluşumu, ölümle sonuçlanan olguların yarısından fazlasında (%60,0), taburcu olanlarda ise sadece %19,6 oranında görülmekte olup aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.015). Ancak biyofilm üretiminin var olup olmaması ile mortalite arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p=0.587). Biyofilm üzerine yapılacak bundan sonraki çalışmalar da, biyofilm oluşumunu daha iyi anlayıp biyofilm enfeksiyonlarına çözüm bulabilmek için faydalı olacaktır. Anahtar Sözcükler: Kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu, biyofilm, mikrotitre plak yöntemi, biyofilm geni, Real-time PCR.