Katma değer vergisi'nin şekli ve maddi vergi hukuku açısından karşılaştırmalı analizi: Seçilmiş ülke örnekleri

Katma değer vergisi, üretim-tüketim zincirinde her aşamada safi olarak alınan bir dolaylı vergi türüdür. Teorik ve teknik üstünlükleriyle farklı bir biçimde yönetilmekte ve bu bağlamda diğer harcama vergileri karşısında üstün görülmekte ve tercih edilmektedir. Günümüzde birçok ülkenin vergi sisteminde katma değer vergisine yer verilmekte ve katma değer vergisi, bu vergiyi uygulamakta olan ülkeler tarafından ortak muamele vergisi olarak görülmektedir. Çalışmamızda öncelikle harcama vergileri ile bir muamele vergisi olarak katma değer vergisine vergi teorisi bakımından açıklama getirilmiştir. Ardından belirli özelliklere sahip olan ülkelerde uygulanmakta olan katma değer vergisinin, usul kurallarında yer alan yapısal özellikleri hakkında ayrıntılı bilgiye yer verilmiştir. Bunun yanında, seçilmiş ülkeler içinde Türkiye haricinde Fransa, Almanya, Danimarka, İspanya, Yunanistan ve Hırvatistan'ın Avrupa Birliği üyesi olmasından dolayı Avrupa Birliği'nde katma değer vergisi konusu ve dolaylı vergilerde uyumlaştırma süreci de işlenmiştir. Son olarak vergi tekniği ile belirlenen sınırlar dahilinde öncelikle Avrupa Birliği bütçesi ve bütçe finansmanına değinilmiş ve ardından 2000-2020 yıllarından oluşan zaman dilimi içinde seçilmiş ülkelerin Avrupa Birliği bütçesinin finansmanının bir kısmını sağlayan katma değer vergisi bazlı öz kaynakları ortaya konulmuştur. Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği durumunda belirlenen zaman dilimi içinde katma değer vergisi bakımından vereceği azami katkı da ölçülmüştür. Ayrıca çalışmanın aktörleri olan ülkelerimizin vergi sistemlerinde elde edilen katma değer vergisi hasılatının performans etkinliği analiz edilmiştir. Ulaşılmış olan bulgu ve verilerin nesnel olarak ölçülmesi yöntemiyle katma değer vergisi hasılatının performans verimliliği bakımından ülke skorlarına ulaşılmış ve seçilmiş ülkelerin katma değer vergisi sistemlerinin verimliliği karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Söz konusu istatistiksel veriler ışığında öneri olarak, seçilmiş ülkeler içinde nispeten düşük seviyede etkinlik seviyesine sahip ülkeler için katma değer vergisi bakımından vergi harcamalarının kısıtlanması konusunda önlemler alınması suretiyle katma değer vergisi sistemlerinde reform gerekliliği üzerinde durulmuştur.