Kaya Köyü'nün (Levissi) tarihi ve kentsel doku bağlamında incelenmesi ve koruma-onarım modeli

Anadolu'daki Rum köylerinden biri olan Kaya Köyü'nde iki farklı kültür ve inanç, yıllar boyunca bir arada yaşamıştır. Kurtuluş Savaşı sonrası imzalanan mübadele antlaşması gereğince ayrılan bu iki kültür, günümüzde ilişkilerini eskisi gibi dostça sürdürebilmek için çabalamaktadır. Ortak tarih ve coğrafyadan beslenen bu iki toplumun, geçmişte birlikte yaşadıkları Kaya Köyü 'nün "Barış ve Dostluk Köyü" olarak korunması ve restore edilmesine katılmaları gerekmektedir. Özellikle son yirmi yıldır Kaya Köyü 'nün koruma sorunu birçok çevre tarafından tartışılmaktadır. Yaklaşık 900 tane konut, iki büyük kilise, çok sayıda şapel, çeşme ve okul yapılarının oluşturduğu yerleşim, verimli Kayaçukuru ovasına bakmaktadır. Eğimli topografyasına uygun konumlanmış konutlar, akılcı ve sade çözümlerle biçimlenmiştir. Adalar mimarisinin genel özelliklerine sahip yerleşimde, köklü geçmişinden kaynaklanan kültürünün izleri görülmektedir. Geçmişte topraktan geçimini sağlayan köy halkı ve çevre yerleşimlerdeki halk, günümüzde artan turizme ayak uydurmaya başlamıştır. Kontrolsüz ve denetimsiz gelişen turizm aktiviteleri ve kaçak yapılaşmalar tarihi yerleşimi tehdit etmektedir. Turizmin olumlu etkilerinden yararlanmak isteyen köy ve çevresi için uygun işlev, tez kapsamı içinde alternatif yaklaşımlarla birlikte incelenmiştir. Çalışmada Batı Anadolu'nun eski çağlara dek uzanan tarihi ve kültürel değerlerine sahip eski bir Rum köyü olan Kaya Köyü 'nün korunmasına yönelik koruma-onarım model önerisi sunulmaktadır. Tarihi yerleşime uygun olan inanç turizmi ve kültür turizmi; çevre yerleşimler (Kınalı, Belen, Keçiler, Gökçeburun) için uygun olan eko turizm; bu işlevlere uygun yasal, idari ve finans örgütlenmeleri ile Kaya Köyü ve çevresi, kendi kendine yeten, banş ve dostluk mesajları veren bir köy olacaktır.