Kaya malzemesinde Brazilian çekme dayanımı ile sonik hız arasındaki ilişkiler

Kaya mekaniği araştırmaları ve mühendislik tasarımlarında genellikle kayanın tek eksenli sıkışma dayanımına odaklanılmasına karşın, kaya malzemesinin çekme dayanımının da sıkışma dayanımı kadar önemli bir parametre olduğu son yıllarda yapılan çalışmalarda vurgulanmaktadır. Doğrudan ve dolaylı yöntemler kullanılarak belirlenebilen çekme dayanımının belirlenmesinde, uygulanması zorluklar içeren doğrudan yöntemler yerine dolaylı yöntemlerin kullanımı tercih edilmektedir. En çok tercih edilen dolaylı yöntem ise Brazilian yöntemidir. Ancak bu deney yöntemi de belli özellik ve boyutlara sahip örnek gerekliliği nedeniyle bazı zorluklar içermektedir. Bu zorlukların üstesinden gelebilmek için en pratik yaklaşım ise tahribatsız deney yöntemlerini kullanarak kayanın çeknme dayanımının tahmin edilmesidir. Bu çalışmanın amacı, kaya malzemesinin Brazilian çekme dayanımını tahribatsız bir deney türü olan sonik hız deneyinden elde edilen P dalgasının kaya malzemesindeki yayılma hızlarını kullanarak tahmin etmektir. Bu amaçla 8 farklı kaya grubundan toplam 90 karot örneği hazırlanmış ve bu örneklerde Brazilian ve sonik hız deneyleri gerçekleştirilmiştir. Deneysel veriler basit regresyon modelleri ile değerlendirilmiş ve kaya malzemesinin Brazilian çekme dayanımının P dalga hızı kullanılarak tahmin edilebilirliği belirlenmiştir. Regresyon modellerinden ortaya çıkan sonuçlar her bir kaya grubunun Brazilian çekme dayanımı ve P dalga hızı parametreleri arasında çok kuvvetli-kuvvetli korelasyonların var olduğunu göstermektedir. Ancak tüm kaya gruplarına ait verilerin birlikte değerlendirildiği regresyon modeline göre Brazilian çekme dayanımı ve P dalga hızı parametreleri arasında zayıf bir korelasyon vardır. Bunun ana nedeni ise çekme dayanımının ve P dalgası yayılma hızının litolojik özelliklerden önemli ölçüde etkilenmesidir.