Kaybedilen geleneksel konut dokusu Karaman kale yerleşiminin incelenmesi

Modern çağda kentleşme tarihi çevrelerin korunmasını ve sürdürülebilirliğini zorlaştırmaktadır. Geçmişten günümüze, dünyadaki ve ülkemizdeki şehirler farklı değişim ve dönüşümlerle karşı karşıya kalmıştır. Kentsel modernleşme nedeniyle, dünyadaki birçok şehrin tarihi merkezlerinde kalıcı değişiklikler yaşanmıştır. Benzer şekilde ülkemizde de şehirlerimizde tarihi çevreler olumsuz değişime maruz bırakılmış, bazıları yanlış alınan kararlar ve uygulamalar sonucunda yok olmak tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Karaman'ın tarihi ve arkeolojik kent merkezi olan Karaman Kalesi Yerleşimi, kentin tarihi, kültürü ve mimarisi açısından en önemli alanlardan biridir. Bu çalışmada günümüzde mevcut olmayan Karaman Kalesi çevresi geleneksel konut dokusunun morfolojik analizinin belirlenmesine ve elde edilen veriler doğrultusunda üç boyutlu rekonstrüksiyon fikir çizimleri yapılarak kaybolan kültürel mimari mirasa yönelik belgeleme çalışması yapılmıştır. Tez kapsamında kale yerleşiminin planlama kodları ve mimarisini tespit etmek ve yok olmasına etken olan unsurları belirlemek adına Karaman Geleneksel Konut mimarisi incelenmiştir. Karaman evlerinin mimari özelliklerinden farklı olarak Karaman Kale Yerleşiminde yer alan evlerin çoğunlukla mabeynli plan tipine sahip, tek katlı, düz toprak çatılı, yığma kerpiç olarak inşa edildiği tespit edilmiştir. Karaman Kalesi çevresi geleneksel dokusu yapılı çevrelerin insan ile ilişkisini anlamaya yarayan mekan dizilimi yöntemi ile analiz edilmiştir. Analizde Depthmap X ve Agraph programları kullanılmıştır. Mekan dizilimi analizi (space syntax) yöntemi için kullanılan program, alanın ulaşım ağını anlaşılması için kullanılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda tarihi çevreye ait verilerin görselleştirilmesi ve sistemin çalışma prensibini kavrayabilmek adına ESRI CityEngine kullanılarak Kale Yerleşiminin üç boyutlu rekonstrüksiyon denemesi yapılmıştır. Bu çalışma ile Karaman Kale Yerleşiminin yapısal özellikleri ve değeri ortaya çıkarılarak alanın değerlendirilmesi ve yeniden canlandırma çalışmaları, benzer karakteristik yapıya sahip kentler için yol gösterecektir. Bu tez çalışması ile tarihi çevreyi koruma olgusunun gelişimine; kentsel sit alanlarına ve tarihi çevreye yönelik yapılaşma ve planlama çalışmalarına katkı sağlaması amaçlanmıştır.