Kaynaklarda tespit edilen Navajo dokuması

İnsanoğlunun tarih boyunca yaşamını sürdürdüğü bölgelerde birtakım kültürel izler bıraktığı bilinmektedir. Bir toplumu tanıyabilmek adına birçok kültürel etken göz önünde bulundurulduğunda o topluma ait geleneksel el sanatları ürünlerinin yansımaları karşımıza çıkmaktadır. Araştırmaya konu olan, Amerika Yerlileri olarak bilinen Kızılderili'ler'in, yaşadıkları bölgeye Navajo rezervasyon alanı denmektedir. Rezervasyon alanları içerisinde kendi kültürel değerlenin yansımalarına ait birçok el sanatları ürünleri bulunmaktadır. Geleneksel sanatlarını yansıttıkları ürünler incelendiğinde kabileler arasında kuşaktan kuşağa bir bilgi aktarımından söz etmek mümkündür. Kızılderilerin sanat ürünleri arasında yer alan sepet örücülüğü, kum boyama, boncuk işleme, çanta, ayakkabı, dokumaları vb. gibi birçok ürün bulunmaktadır. Yapılan araştırma içerisinde Kızılderili'lerin el sanatlarının önemli bir dalı olarak bilinen, dokuma sanatları ele alınmaktadır. Dokumalar, tarih boyunca toplumun geleneksel değerlerini yansımasında önemli rol oynamaktadır. Kızılderili dokumaları incelendiğinde, yaşadıkları rezervasyon alanı içerisinde dönemsel ve bölgesel olarak farklılıkların yansımaları karşımıza çıkmaktadır. Kızılderili'lerin dokuma ürünlerinde bölgesel tarzları, renk, kompozisyon, motif, sembol, simge ve desen gibi birçok unsur dikkate alınarak araştırma içerisinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Tez içerisinde yer alan, Navajo rezervasyon sahasına ait haritada belirlenen 67 dokuma bölgesinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu alanlar içerisinde ulaşılabilen kaynaklarda elde edilen bilgi ve bulgular sonucu, 44 bölgeye ait, 1500'e yakın görsel taraması yapılmıştır. Dokuma ürünlerinde çeşitlilik oldukça fazla olduğu için her bölgeye ait görsellerde en fazla 11 adet örnek sınırlandırılması uygulanmıştır. Kaynaklarda tespit edilen Kızılderili dokuma ürün görsellerine ait bilgiler tablo ile belirtilmektedir. Araştırmada aynı zamanda Doç. Dr Mehmet Ali Eroğlu'nun, 2015 yılında Amerika'da Navajo rezervasyon sahasında yapmış olduğu, alan araştırmaları sonucu elde ettiği bilgi, bulgular dikkate alınarak yayınlanmamış arşiv görselleri kullanılmaktadır. Eroğlu ile 2021 yıllı içerisinde yapılmış sözlü görüşmelerde, Kızılderili dokumalarına ait elde edilen bilgiler, yayınlanmamış arşiv görsel örnekleri ile birlikte kullanılmaktadır. Türkiye genelinde 18.09.2020 tarihinde Kızılderili'ler ile ilgili yapılan literatür taraması incelendiğinde "Yök Tez Merkezine" bağlı olarak ortaya çıkmış 8 adet tez çalışması bulunmaktadır. Bu çalışmalar içerisinde Kızılderili'lerin kendi kültürleri, yaşam alanları, mitolojik olayları ve şaman inançları gibi birçok bilgi bulunurken Navajo kültürüne ait el sanatları ve dokumaları hakkında kısıtlı bilgilere ulaşıldığı görülmektedir. Ancak dokuma sanatının çok geniş bir alanı kapsadığı ve birçok ürünün olduğu kaynak taramalarında karşımıza çıkmaktadır Kaynak taramalarında Türkçe kaynak sayısının yabancı kaynaklara göre olan oranı oldukça az olduğu görülmektedir. Bu kaynak yetersizliği göz önüne alınarak bu tez kapsamında literatürdeki bu eksikliğin tamamlanması için Navajo dokumalarının incelenmesini içermektedir. Araştırmada makale, dergi, bildiri, sözlü görüşme vb. Türkçe kaynaklardan başka, Kızılderili'lerin dokumalarına ait bilgiler sunan yaklaşık 28 adet, İngilizce kaynak taraması yapılmış içlerinden konuya uygun olarak belirlenenlerin Türkçe çevirileri yapıldıktan sonra kaynaklar bölümü olmak üzere tez içerisinde atıf ve alıntılarda belirtilerek kullanılmaktadır. Anahtar kelimeler: Amerikan Yerlileri, Dokuma, Kızılderili, Kilim, Navajo