Kelam ilminde nübüvvet ve risâlet

Peygamberlik, Arapçada resul ve nebî kelimeleri ile dile getirilmektedir. Arap dilinin özelliği göz önüne alındığında bu kavramların birçok lügat anlamı ortaya çıkmakta ve bu anlamlar, âlimleri farklı görüşlere yönlendirmektedir. Bu durum, her iki kelimenin Farsçadaki peygamber kelimesinin karşılığında kullanıldığı ile ilgili kafa karışıklığına sebebiyet vermekte, nebî ile resulün ayrı kişiler olduğu veya olmadığı sorusunu akla getirmektedir. Ancak Farsçada peygamber kelimesinin başka bir müteradifinin olmaması nebi ve resul kelimelerinin de aynı anlamda olduğu kanaatine yöneltmektedir. İslam âlimleri bu iki kelimenin ıstılah anlamında, nebî ve resulu eş anlamlı görmüşlerdir. Bu düşüncede olan ulemanın başında İmam Ebu Hanife bulunmaktadır. Diğer bazıları resul kavramını daha genel nebi kavramını daha dar kapsamlı görmüşlerdir. Bunların başında Eş'arî ve Matüridî'nin olduğu görülmektedir. Tam tersi nebiyi daha genel, resulü dar kapsamlı gören âlimler de olmuştur. Yapılan bu araştırmada bu konudaki ihtilafların mezhepler arasında bir ihtilaf olmadığı, daha çok kelamcı bireyler arasında olduğu anlaşılmaktadır. Peygamberliğin gerekliliği hususundaki ihtilaflara bakıldığında Mutezile mezhebi genel olarak salah-aslah prensibi doğrultusunda peygamber göndermeyi Yüce Allah'a vacip görmektedir. Eş'arî ve Selef uleması bunu Yüce Allah'a zorunlu görmezken Matüridîler hikmete binaen Yüce Allah'ın en iyi olanı yarattığı dolayısıyla peygamberliğin de hikmete binaen Yüce Allah tarafından bir fazilet olduğu görüşü hâkim olmuştur. Vahyin ilham ile bağlantısı hususunda bazı tasavvuf, kelamcı ve müfessir âlimlerinin tarifi doğrultusunda meydana gelen ihtilaflar mevcuttur. Bu tarifler daha sonra vahyin peygamber olmayan bazı kişilere de geldiği ve bu kişilerin kendilerini resul diye tanıtmalarına sevk etmiştir.