Kemoterapi alan meme kanserli hastalarda bulantı-kusma, yorgunluk ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Bu çalışma kemoterapi alan meme kanserli hastalarda bulantı-kusma, yorgunluk ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlandı. Gereç ve Yöntemler: Çalışma Kasım 2023- Mart 2024 tarihleri arasında bir üniversitesi hastanesinin medikal onkoloji kliniğinde tedavi gören 205 hasta ile yüz yüze görüşme metodu ile gerçekleştirildi. Çalışma verileri, sosyodemografik bilgileri içeren anket formu, Rhodes Bulantı – Kusma ve Öğürme Endeksi (RHODES), Yorgunluk Şiddeti Ölçeği (YŞÖ) ve Kanser Tedavisinin İşlevsel Değerlendirmesi Ölçeği (FACT-G) kullanılarak toplandı. Bulgular: Hastaların yaş ortalamalarının 54,99 ± 11,48 olduğu, %56,6'sının tamamen aktif (ECOG 0) olduğu belirlendi. Hastalara uygulanan ortalama kemoterapi kür sayısı 7,97±8,45 idi. En sık uygulanan kemoterapi ajanlarının ise Herceptin (%52,7) ve Paklitaksel (%25,4) olduğu belirlendi. Hastaların RHODES ölçeğine ait toplam puan ortalaması 1,35±4,09 olarak bulunmuş olup bulantı-kusmanın çok düşük seviyede olduğu belirlendi. Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ) puan ortalaması 3,97 ± 1,28 olup yorgunluğun düşük seviyede olduğu saptandı. Hastaların yaşam kalitesi ölçeği (FACT-G) toplam puan ortalaması 83,90±14,71 olup meme kanseri hastalarının genel yaşam kalitesi düzeyinin iyi seviyede olduğu belirlendi. Evli, çalışan ve ECOG performans skoru 1 olan hastaların bulantı-kusma düzeyinin daha az olduğu belirlendi. Gelir düzeyi düşük, sigara kullanan, ailesinde meme kanseri öyküsü olan ve bulantı-kusma öyküsü olan hastaların bulantı-kusma düzeyinin daha fazla olduğu belirlendi (p<0.05). 50 yaş ve altındaki, gelir düzeyi yüksek ve ECOG skoru 0 olan hastaların daha az; günlük uyku süresi 8 saatten az olan hastaların ise daha fazla yorgunluk yaşadığı belirlendi (p<0.05). Gelir düzeyi düşük olan hastaların yaşam kalitesinin daha düşük; sigara kullanmayan veya bırakmış olan, günlük uyku süresi 8 saat ve üzerinde olan, ECOG performans skoru 0 olan, 8 ve daha fazla kür kemoterapi gören hastaların yaşam kalitesinin daha yüksek olduğu saptandı (p<0.05). Hastaların gelir düzeyi, uyku süresi, ECOG performans skorunun yorgunluk şiddettini; gelir düzeyi ve daha önce kusma öyküsü varlığının bulantı-kusma şiddetini; ECOG skoru, yorgunluk şiddeti, bulantı-kusma deneyiminin yaşam kalitesini etkileyen bağımsız faktörler olduğu belirlendi. Sonuç: Sonuç olarak kemoterapi alan meme kanserli hastaların bulantı-kusma ve yorgunluğu çok düşük seviyede deneyimlediği, bulantı-kusma ve yorgunluk şiddeti arttıkça ise yaşam kalitesinin de düştüğü belirlendi. Hastaların sosyodemografik, hastalık ve tedavi ile ilgili özelliklerinin (yaş, medeni durum, çalışma durumu, aile öyküsü, kemoterapi kürü vb.) hastaların bulantı-kusma, yorgunluk ve yaşam kalitesini etkileyen faktörler olduğu saptandı. Bu sonuçlar doğrultusunda hemşirelerin meme kanserli hastaların sosyodemografik, hastalık ve tedavi ile ilgili özelliklerini dikkate alarak bu semptomları değerlendirilmesi ve uygun hemşirelik girişimlerini planlaması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Meme kanseri, bulantı-kusma, yorgunluk, yaşam kalitesi, hemşirelik bakımı