Examining the relationship between the socioeconomic structure and the efficiency of urban transport network in urban areas using the degree of circuity

Eşit olarak dağıtılmış, erişilebilir ve kullanıma hazır kentsel kamu hizmetleri, kamu yararını dikkate alarak şehirde yaşayan her birey için sağlanmalıdır. Kentsel alanlar heterojendir ancak bu durum, farklı düzeylerde hizmet sunulmasını haklı çıkarmaz. Bu çalışma, kentsel toplu taşıma ağının yeterli ve yetersiz olduğu alanları belirleyerek, dezavantajlı kentsel alanları ve toplu taşıma sistemlerinin verimlilik düzeyleri ile sosyoekonomik değişkenler arasında mekânsal ilişkiler olup olmadığını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu araştırmada, verimlilik değerlendirme ölçüsü olarak sapak endeksi kullanılmıştır. Toplu taşıma sistemlerinin verimliliği ile sosyoekonomik özellikler arasındaki bağlantı, İzmir metropoliten alanındaki 348 mahalleyi kapsayarak kurgulanmış, sosyoekonomik yapıyı değerlendirmek için kişi başına düşen gelir ve mahallelerin nüfus yoğunluğu kullanılmıştır. Kentsel ulaşım ağındaki verimliliğin/verimsizliğin mekânsal dağılımını ve bunların sosyoekonomik değişkenlerle ilişkisini görmek için Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılmıştır. Sapak endeksi değerlerinin mekânsal dağılımını incelemek amacıyla, tek değişkenli mekânsal otokorelasyon analizleri olan Global Moran's I ve Anselin Yerel Moran's I; sapak endeksleri ve sosyoekonomik değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla iki değişkenli mekânsal otokorelasyon analizleri olan iki değişkenli Global Moran's I ve iki değişkenli Anselin Yerel Moran's I istatistikleri kullanılmıştır. Sonuçlar, 0,05 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlıdır. Toplu taşıma sisteminin verimliliği ve sosyoekonomik özellikler arasında, mekânsal olarak anlamlı bir ilişki olduğu; bu ilişkinin mekânsal olarak farklılaştığı ve yoğunlaştığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, kentsel toplu taşıma ağının yeterli ve yetersiz olduğu alanlarının, mekânsal olarak belirlenmesinde değerli bir yaklaşım ortaya koymakta, verimliliği etkileyen sosyoekonomik değişkenlerin mekânsal olarak tespit edilebileceğini kanıtlamaktadır. Bu araştırmada kullanılan yöntemler, toplu taşıma hizmetlerinin planlanmasında kolayca uygulanabilir bir yaklaşım sunmakta ve iyileştirilmesinde kullanılabilecek sonuçlar sağlamaktadır.