Kentsel mekanlarda hareketin hızına bağlı değişen görsel algı

ÖZET Mimari çevrelerde bireyin algısını etkileyen hareket faktörünü inceleyen bu çalışmada amaç, özellikle kentsel mekanlarda hareketin hızına bağlı görsel algı değişimlerini irdelemek ve mekansal düzenlemeler için veri oluşturmaktır. İlk bölümde, çalışmanın amacı ve literatür özeti verilmiştir. İkinci bölüm, insan ve çevre etkileşim sitemi içinde algılama sürecinin incelenmesiyle başlamıştır. Çevrenin algılanmasında bireyin algılama sistemine etki eden faktörler ortaya çıkarılmıştır. Kentler, günümüzde insanların büyük kısmının içinde yaşadığı ve çevreyle etkileşim içinde oldukları mekanlardır. Bu bağlamda, kent araştırmacılarının kentsel mekanların algılanması üzerine geliştirdiği teoriler tartışılmıştır. Hareket, bireyin mekan algısını etkileyen ve mekanın potansiyellerini ortaya koymada etkili bir faktör olarak görülmektedir. Bu nedenle çalışmada, hareketin doğal süreci işlenmiştir. Hareket, zaman ve mekan kavramları ilişkilendirilmiş, ardından kentsel mekanda hareket halindeki bireyin bilinç, hakimiyet, anlam ve seri görünümler içinde oluşturduğu deneyimler açıklanmıştır. Hız kavramı, günümüz kentlerinde hareket kabiliyetindeki artış nedeniyle kentsel mekan algısını değiştiren hareketin alt kavramı olarak detaylı şekilde incelenmiştir. Alan çalışmasında, kentsel mekanda iki farklı hızda ilerlerken video görüntüleri kaydedilmiş, videoları izleyen 50 kişiye algısal tercihleriyle ilgili deney çalışması yapılmıştır. Deney sonucunda, tercih edilen bölgeler ve elemanlar ile ilgili sayısal veriler elde edilmiş, elde edilen verilen Arc GIS (Geographical Information Systems) programında görsel haritalara dönüştürülmüştür. Deney sonuçlarına göre düzenlenen görsel haritalarda, kentsel mekanı deneyimleyen gözlemcilerin farklı hızlara göre tercihlerinin değiştiği saptanmıştır. Özellikle yüksek ve düşük hızlarda mekanı deneyimlerken ölçek farklılıklarının görsel algı değişimlerine neden olduğu ortaya çıkarılmıştır. Sonuçta, bir kentsel mekanın tanımlanabilmesi, ancak hareket halinde mekanları deneyimleyen bireyin algısal değişimlerinin incelenmesiyle ortaya çıkarılabilmiştir. Çalışma, sonuçları ile belirli veriler sunmasının yanı sıra, kentsel mekanlarda hareket faktörünün önemine dikkat çekmiş, bundan sonra yapılacak çalışmalar için farklı faktörleri içine alıp büyüyebilecek bir model olarak kurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kentsel mekan, insan, algı, görsel algı, kentsel mekan algısı, deneyim, hareket faktörü, hıza bağlı algısal değişim.