Kentsel tarihi mekanın değişiminin irdelenmesi (İzmir Beyler sokakları örneği)

Kent tarihinin korunmasında önemli bir rol oynayan tarihi sokaklar süreç içerisinde çeşitli değişimlere uğrayarak ve özgün yapılarını kaybederek günümüze gelmiştir. Modernleşmenin etkisiyle ile hızla gelişen kentlerin morfolojisinde birtakım değişimler gözlenmiştir. Bu bağlamda 20. yüzyıl sonlarına doğru yapılan tarihi dokuyu koruma çalışmaları bütüncül korumanın aksine yüzeysel kalmış ve kentsel planlama boyutuna getirilememiştir. Bunun sonucunda kentin ve kentlinin hafızasında canlandırdığı tarihsel doku süreç içerisinde tüketilen ve değeri bilinmeyen mekânlar durumuna dönüşmüştür. İzmir' in tarihi kent ve ticaret merkezi olması sebebiyle önemli bir yere sahip olan Kemeraltı; Cumhuriyet'in ilanını takip eden dönemlerde yaşadığı değişimlerin etkisiyle hem tek yapı ölçeğinde hem de doku bütününde birtakım bozulmalar yaşamıştır. Çalışma alanı olarak; Kemeraltı Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan ve tarihi çarşıya yürüme mesafesinde bulunan Beyler Sokakları (846., 848., 850. Sokak) seçilmiştir. Günümüzde orta gelir grubuna yönelik ticari faaliyetlerin sürdürüldüğü odak alan, bir dönemin ileri gelen İzmir'li ailelerinin konut bölgesi olması açısından önemlidir. Cumhuriyet'in ilanından sonra yoğun olarak doktor muayenehanelerinin bulunduğu ve aydın kesimin sık sık ziyaret ettiği mekânların olduğu bilinmektedir. Ender bulunan tarihi alanlardan olan Beyler Sokakları; değişen ticari işlevlere bağlı olarak günümüzde hem yapısal hem de kültürel yönden harap duruma gelmiştir. Yapılan çalışma, süreç içerisinde tarihi mekânların yaşamsal ve mekânsal değişimlerini seçilen odak alan üzerinden okumayı hedeflemektedir. Alanda yapılan analiz ve araştırma verileri ile sokak sakinlerine yönelik anket çalışmalarının sonucu olarak bir dönüşüm ve mekânsal katmanlaşmanın ortaya çıktığı algılanmıştır. Sokağın değerine ilişkin farkındalık azalmış, tarihi yapılar ve kullanıcı arasındaki ilişki zayıflamıştır. Bu açıdan yapılan çalışmanın; tarihi alanlarda geçmişten günümüze yaşanan değişimlerin anlamlandırılması yönünden yol gösterici olması düşünülmektedir.