Kentsel tasarım projelerinin irdelenmesi: "Aksaray Piri Mehmet Paşa çarşısı" örneği

Ruhu olan, yaşayan ve karmaşık bir dinamik sistem olan kent, tanımlama sınırı olmayan bir yerleşim yeridir. Kent canlı yapısı gereği zaman içerisinde hızlı nüfus artışı, gelişen teknolojik faktörler, doğal afetler, küreselleşme, sosyal, ekonomik ve kültürel değişimler, artan ihtiyaçlar ve farklılaşan beklentiler sonucu yıpranır, eskir ve köhneleşir. Özellikle 19. y.y.'dan itibaren sanayileşme etkilerinin sonucu olarak kentsel değişmeler artmış ve kent dış müdahaleye ihtiyaç duymuştur. Bu durum kentsel tasarım ilke ve standartlarına dayanan kentsel dönüşüm olgusunu doğurmuştur. Günümüz gündeminde çokça yer alan çalışmalar, kullanıcı ihtiyaçlarına cevap vermeyi, kentsel sorunlara kalıcı ve sürdürülebilir çözümler üretmeyi, gereksiz kentsel yayılmayı önlemeyi, kentsel ölçekte fiziksel, çevresel, sosyal, ekonomik ve kültürel kalkınmayı amaçlar. Ülkemizde yaşanan kentsel çevrelerde bütünlüğü olmayan parçacıl çalışmaların yaygınlaşması, insan-çevre ilişkisinin göz ardı edilmesi, proje sürecine tüm aktörlerinin demokratik şekilde katılmaması kenti bütününü olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede müdahale gerektiren kentsel çevrelerin çok boyutta değerlendirilerek sürdürülebilir, daha kaliteli, sağlıklı ve yaşanabilir kentlerin oluşmasında kentsel planlama ve dönüşüm sürecine yön veren kentsel tasarım uygulamaları önem kazanmaktadır. Tep kapsamında yukarıda sıralananlar kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiş, kentsel dönüşüm ve kentsel tasarım arasındaki kurgunun yol gösterici ve yönlendirici nitelikte olduğu saptanmıştır. Bu kapsamda kentsel dönüşüm ve kentsel tasarım kavramlarının tarihçesi incelenerek bu sınırlara ve bilgilere uygun Dünya'da ve Türkiye'de örnekler aktarılmıştır. Tezin çalışma sahası olan Aksaray Eski Terminal Yapısı'nın kentsel dönüşüm sonucu uygulanan Piri Mehmet Paşa Projesi incelenerek; projeyi kentsel tasarım ilkeleri bağlamında irdelemek, proje sürecindeki öneri çalışmalarını değerlendirmek, dönüşümün olumlu – olumsuz sonuçlarını tespit etmek, proje aktörlerinin rollerini, ortaklıklarını ve katılımını değerlendirmek çalışmanın temel amacıdır. Alana ait bilgiler ve günümüz durumu fenomenolojik analiz türüyle belirlenen sorulardan oluşan anket çalışması ile desteklenerek aktarılmıştır. Yapılan anket yöntemi ile proje aktörlerinin sürece katılımı, kullanıcı memnuniyeti ve alanın işlevsellik durumu analiz edilmiştir. Sonuç olarak tez çalışmasında Aksaray Piri Mehmet Paşa Çarşısı kentsel dönüşüm projesi, kentsel tasarım ilkeleri bağlamında anlatılmaya çalışılmıştır. Gelecekteki uygulamalara yönelik çözüm önerileri ortaya konmuştur.