Kentsel toprak rantının yaratılmasında kent planlamasının rolü

Bu çalışmanın amacı, özellikle son otuz senedir büyük kentlerde önemli bir servet ve sermaye birikim aracına dönüşen kentsel toprak rantının yaratım sürecinde kent planlamasının rolünü incelemektir. Kent, kentsel toprak rantı ve kent planlaması ile kapitalist sistem arasındaki yakın tarihsel ilişkiden dolayı çalışmada tarihsel-eleştirel bir bakış açısı temel alınmıştır.Kentleşme olgusu ve toprakta özel mülkiyet devam ettiği sürece kentsel toprak rantlarının oluşması kaçınılmazdır. Kentsel toprakta oluşan rant türlerinden farklılık rantları ve tekel rantları, kentsel toprağın mekansal özelliklerinden kaynaklandığı için önlenmesi güç olmakla birlikte sadece toprakta özel mülkiyet sahipliliğinden doğan ve kentsel toprak spekülasyonunu özendirerek kentsel sorunları besleyen mutlak rantın önlenmesi olanaklı ve gereklidir.Kapitalist sistemde kentsel mekan örgütlenmesinde ve kentsel toprak rantının, oluşum, bölüşüm, dağıtımında etkili olan aktörler; sermaye sahipleri, devlet ve kent planlamasıdır. Sermaye sahipleri, aşırı birikim dönemlerinde sermayelerini kentsel mekana yönlendirmekte ve böylece hem krizden kurtulmakta hem de sermayenin dolaşabileceği yeni mekanlar üretmektedirler. Bu durum, özel mülkiyet sahipliğinin mümkün kıldığı spekülasyon aracılığıyla mutlak rantlarda ve dolayısıyla toplam rantlarda bir artış yaratmaktadır. Devlet, hem işgünün yeniden üretimini sağlamak hem de sermaye sahiplerinin kâr elde edebileceği alanların altyapısını sağlamak için ortak tüketim alanlarını düzenlemektedir. Bu düzenlemeleri yaparken kullandığı müdahale araçlarının başında kent planlaması gelmektedir. Kent planlaması, büyük ölçüde devlet politikaları ve sermaye sahiplerinin talepleri doğrultusunda makul, rasyonel planlar üretmek suretiyle toplumsal uzlaşmayı sağlamaktadır. Planların hazırlanması, onaylanması ve uygulanmasından sorumlu olan yerel yönetimler, türlü planlama faaliyetleriyle kentsel toprak rantlarının oluşum, bölüşüm ve dağıtımında etkili olmaktadırlar. Yerel yönetimlerde planlama sürecine ilişkin gerçekleştirilecek bir reform ile plandan etkilenen tüm kentlilerin planlama sürecine katılımı sağlanabilirse kentsel toprak spekülasyonunun önlenmesi ve oluşan kentsel toprak rantlarından daha geniş bir halk kesiminin yararlanması mümkün olabilir.Anahtar Sözcükler:1.Kent2.Kentsel toprak3.Kentsel toprak rantı4.Rant teorileri5.Kent planlaması