Kimlik, çıkar ve jeopolitik ekseninde Ahıska Türkleri sorunu

Ahıska Türklerinin ataları Kıpçaklar, 12. yüzyılda Rusların baskısıyla vatanlarını terk ederek Ahıska'ya yerleşmişlerdir. Ahıska, onlar gelmeden önce de değişik Türk boylarının yurdu olmuştur. Kıpçakların torunlarının Ruslarla teması, 19. yüzyılın başlarından itibaren yeniden başlamıştır. Temasın sağlandığı dönemde Osmanlı idaresi altında yaşayan Ahıska Türkleri, 14 Eylül 1829 tarihli Edirne Antlaşması'ndan itibaren Rus egemenliğine girmişlerdir. Ahıska Türkleri Sorunu'nun temelleri, egemenlik değişiminin yaşandığı bu dönemde atılmıştır. Bu kapsamda Rus Çarlığı, Anadolu'dan göç eden Ermenilerin bir kısmını Ahıska'nın içinde yer alan Ahılkelek'e yerleştirerek sorunun temelini atmıştır. Ruslar bu hamlesiyle, Kafkasya'da stratejik öneme sahip Ahıska'nın kendi çıkarlarıyla uyumlu bir etnik grubun kontrolünde bulunması için uygun zemin hazırlamışlardır. Bu konuyla bağlantılı olarak Ruslar, Sovyetler Birliği döneminde Kıpçakların torunlarını 14 Kasım 1944'de Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan'a sürgüne göndermek suretiyle ikinci hamlelerini yapmış ve nihai hedeflerine ulaşmışlardır. Sürgün neticesinde Ahıska, çoğunluğu Ermenilerin oluşturduğu bir bölge haline gelmiştir. Rus çıkarlarına hizmet eden bu durum, günümüzde de devam etmektedir. RF, selefleri Rus Çarlığı ve Sovyetler Birliği'nin politikalarını aynen devam ettirmektedir. Bu yüzden sürgünle başlayan Ahıska Türkleri Sorunu'nun Rus çıkarlarıyla bağlantısı, çözümsüzlüğünün önemli nedenleriden birini oluşturmaktadır. Ahıska Türkleri, 1956 yılında başlattıkları geri dönüş mücadelesinden henüz sonuç alamamışlardır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla sorun, uluslararası bir nitelik kazanmıştır. Gürcistan, Ahıska Türklerinin geri dönüşüne karşıdır. Ancak 1999 yılında Avrupa Konseyi'ne üye olma şartı gereği, Ahıska Türklerinin geri dönüşünü kabul etmek zorunda kalmıştır. Buna göre geri dönüş sürecini 2011 yılında tamamlaması gereken Gürcistan, 11 Temmuz 2007'de geri dönüş yasasını onaylamasına rağmen, süreci sürüncemede bırakma eğilimindedir. Sorunun tarafları; başta Ahıska Türkleri olmak üzere Gürcistan, RF ve Türkiye'dir. Tarafların soruna yönelik politikalarının belirlenmesinde çıkarlar etkili olmaktadır. Bununla birlikte Ahıskalıların kimlikleri ile Ahıska'nın jeostratejik konumu, söz konusu politikayı şekillendiren faktörlerdir. Bu faktörler, Ahıskalıların sürgün kararında etkili olduğu gibi, Rus çıkarlarıyla ilişkisini sağlayan asıl etkenlerdir. Sorunun Rus çıkarlarıyla bağlantısından dolayı, bölgesel ve küresel örgütlerin barış girişimlerinden sonuç alınamamaktadır. Bu çalışmanın amacı, sorunu tüm yönleriyle ele alarak bir bütün halinde anlaşılmasını sağlamak, bundan sonraki çalışmalara referans oluşturmak ve çözüm sürecinde görev alacaklara yardımcı olmaktır.