Kireçli toprakların fosfor durumlarının belirlenmesi ve fosfor uygulamasının mısır verimine etkisi

ÖZDOKTORA TEZİKİREÇLİ TOPRAKLARIN FOSFOR DURUMLARININ BELİRLENMESİVE FOSFOR UYGULAMASININ MISIR VERİMİNE ETKİSİKürşat KORKMAZÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜTOPRAK ANABİLİM DALIDanışman : Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİYıl : 2005, Sayfa:126Jüri : Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİProf. Dr. Zülküf KAYAProf. Dr. Ahmet Can ÜLGERProf. Dr. Yusuf KIRTOKYrd. Doç. Dr. Sema KARANLIKFosfor (P) bitki gelişimi için mutlak gerekli olan elementlerden birisidir. Ülkemiz toprakları,sürekli olarak fosfor ilave edilmesine rağmen, yüksek kil ve kireç içerikleri nedeniyle fosfor düzeyiürün gelişimi açısından değerlendirildiğinde kritik seviyededir. GAP bölgesinde yaygın olarakkullanılan 10 mısır çeşidinin P etkinliklerini saptamak üzere, bölgede yaygın 3 toprak serisine aittopraklar kullanılarak sera denemesi yürütülmüştür. Ekim öncesi her saksıya beş farklı dozda fosfor(0, 25, 50, 100 ve 200 mg kg-1) ilave edilmiştir. Deneme sonuçlarına göre, fosfor uygulamaları bitkikuru madde verimi ve P alımı açısından önemli derecede etkili bulunmuştur. Sonuçlara göre Pegassove C 7993 çeşidi etkin ve duyarlı, Sele, Tector, DK 626 ve DK 585 etkin olmayan duyarlı, DK 6022çeşidi etkin ve duyarsız ve P 3394, Teater, RX 770 çeşitleri etkin olmayan duyarsız olaraksınıflandırılmıştır.Buna ilave olarak deneme topraklarında P fraksiyonları ve adsorpsiyon çalışmaları yapılarakLangmuir izotermleri çalışılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bölge topraklarında total P'un Ca-P>CDB-P>CB-P>Al-P+Fe-P şeklinde dağılım gösteridiği ve adsorpsiyon maksimumu olan b değerleri 263-400 µg g-1 arasında değişirken, adsorpsiyon enerji katsayısı k, 0.70 to 0.76 ml µg-1 arasında değişiklikgöstermiştir. Sonuçlar değerlendirildiğinde kil tipi, kireç ve Fe oksitler ile P adsorpsiyonu arasındaönemli ilişkiler belirlenmiştir.Sera denemesi sonuçlarına göre seçilen etkinliği farklı genotipler, GAP bölgesi topraklarında2 farklı lokasyonda, fosfor kullanımları verim ilişkisi açısından 2 yıl süre ile tarla denemeleriylearaştırılmıştır. Denemede fosfor kaynağı olarak TSP (triple superphosphate) 0 (kontrol), 4, 8, 12 ve16 kg da-1 dozlarında uygulanmıştır. Deneme sonuçları değerlendirildiğinde P uygulamaları mısır taneverimini istatistiksel olarak önemli oranda arttırmıştır. Deneme sonuçlarına göre bölge topraklarındamısır yetiştirebilmek için başlangıçta toprakta bulunan yarayışlı gosfor içeriğine bağlı olarak 8-12 kgda-1 önerilebileceği sonucuna varılmıştır.Deneme sonuçlarındaki bulgular bölgede doğru bir gübreleme yönetimi açısından önemlidir.Özellikle bitkilerin farklı fosfor kullanım etkinliklerine sahip olmaları göz önündebulundurulduğunda, aşırı miktarda kullanılan fosforlu gübrelerin azaltılmasını sağlayacağı için doğrugübreleme programlarının ve etkin bitki genotiplerinin geliştirilmesine ihtiyaç vardır.Anahtar Kelimeler: Fosfor (P), P Adsorpsiyonu, Etkinlik, P'lu gübreleme, MısırI