Kitlesel yaralanmalı olayların tanımlanması

AMAÇ: Bu araştırmanın amacı ülkemizde kitlesel yaralanmalı olayların (KYO) tanımlanmasında kullanılan Sağlık Bakanlığı Sağlık Afet Koordinasyon Merkezi (SAKOM) bildirim kriterlerini günümüzde yeniden düzenlemek ve KYO tanımlanması için güncel bir yaklaşım sunmaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu araştırmada Delphi fikir birliği yöntemi kullanılarak afet eğitimi almış 21 acil tıp uzmanları (ATU) ile 2 yapay zekâ robotu dahil edilmiştir. BULGULAR: Uzman fikir birliği ile SAKOM bildirim kriterleri primer ve sekonder olay kriterleri olarak ikiye ayrılmış ve yeni kriterler eklenmiştir. Primer Kitlesel Yaralanmalı Olay Kriterleri aniden ortaya çıkan olay, bir olayda 10 ve üzeri ölüm, 100 ve üzeri yaralanma, yerel kapasiteyi aşan müdahale ihtiyacı, terör saldırıları, çevresel afetler, Kimyasal Biyolojik Radyolojik Nükleer ile ilişkili olaylar, yangınlar ve toplu karbon monoksit ilişkili zehirlenmeler, uluslararası yardım çağrısı gerektiren olaylar olarak belirlenirken; Sekonder Kitlesel Yaralanmalı olay kriterleri: İklim değişikliği ile ilişkili afetler, her türlü kara, deniz, demiryolu, havayolu aracı kazası, toplumsal eylemler ve olaylar, her türlü patlama olayı, kaybolma sonucu arama ve kurtarma, her türlü toplu gıda içme suyu, inhalasyon yoluyla insan sağlığını tehdit eden etkilenmeler, her türlü maden kazaları, teknolojik kazalar ve siber tehditler, acil sağlık hizmetlerinde görev esnasında gerçekleşen olaylar , bölgesel veya ulusal düzeyde sosyal ve ekonomik kayba yol açan olaylar, kritik altyapıya (hastaneler, köprüler, enerji santralleri vb.) zarar veren olaylar, uzun vadede sağlık, psikolojik ve sosyal sorunlara yol açan olaylar ve savunmasız grupları (yaşlılar, çocuklar, engelliler) hedef alan olaylar olarak belirlenmiştir. KYO aktivasyonunu yapılması için ise: primer olaylar için genellikle sahada medikal afet yöneticileri tarafından doğrudan aktivasyon kararı vermesi önerilirken; sekonder olaylar için İl SAKOM'lar gibi daha merkezi karar vericilerin devreye girmesi önerilmiştir. SONUÇ: Bu araştırmada, ülkemizde KYO tanımlanmasında kullanılan SAKOM bildirim kriterleri, acil tıp uzmanlarının görüşleri doğrultusunda yeniden değerlendirilmiş ve güncellenmiştir. Uzman görüşlerine göre yeni KYO kriterleri, primer ve sekonder kitlesel yaralanmalı olay kriterleri olarak iki ana kategoriye ayrılmıştır. Yeni KYO kriterleri, olayların aciliyet derecesine göre hızlı ve etkili müdahale stratejilerinin geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Afet, Kitlesel Yaralanmalı Olay, Sağlık Afet Koordinasyon Merkezi, Afet Yönetimi, Afet Tıbbı