Klasik türk edebiyatında mekân: 17. yüzyıl şairlerinden Nef'î, Şeyhülislâm Yahya, Nâ'ilî, Neşâtî ve Nâbî bağlamında

Bu çalışmada, klasik dönemlendirmeden farklı olarak değişim/dönüşüm yüzyılı olarak kabul edilen 17. yüzyıldaki mekân kavramı incelenmiştir. Bu inceleme, dönemi temsil ettiği düşünülen Nef'î (ö. 1044/1635), Şeyhülislâm Yahyâ (ö. 1053/1644), Nâ'ilî (ö. 1077/1666), Neşâtî (ö. 1085/1674) ve Nâbî (ö. 1124/1712)'nin divanları üzerinden yapılmıştır. Araştırmanın sınırlarının, kapsamının, kaynaklarının ve yönteminin ortaya konulduğu giriş bölümünden sonra mekân konusunda yapılan sınırlı sayıda çalışma bulunduğundan birinci bölüm salt olarak bu kavrama ayrılmıştır. Bu kısımda, kavramın kökeninden başlanarak bilhassa felsefi anlamda 18. yüzyıla gelene kadar geçirdiği yolculuk kırılma noktaları üzerinden ana hatlarıyla verilmeye çalışılmıştır. Mekân kavramı çok katmanlı bir yapıya sahip olduğundan, bu çalışma ve 17. yüzyıl bağlamında onun nasıl anlaşıldığı/acağı ortaya konulmuştur. Ardından incelenen şairlerin divanlarında geçen mekânlar tasnif edilmiştir. Bu tasnifte önceki çalışmalardan yararlanılmakla beraber daha sonra yapılacak mekân çalışmalarına rehberlik edebileceği düşünülen yeni bir öneri getirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, belirlenen mekân tanımı doğrultusunda ele alınan şairlerin divanları mekân açısından ayrıştırılmıştır. Daha sonrasında eldeki mekânlar öne sürülen tasnif kapsamında ele alınarak teker teker incelenmiştir. Her mekânla ilgili bir madde oluşturularak, o maddenin eş maddeleri de aynı başlık altına alınmıştır. Her mekân başlığında, şairlerin o mekânı ortak ve ayrı biçimde nasıl ele aldığı örnek beyitlerle ve onların dil içi çevirileriyle verilmiştir. Sadece örnek beyitlerle yetinilmeyip dipnot olarak ayrıca o kullanıma ait diğer tüm beyitler de verilmeye gayret edilmiştir. İkinci bölümde varılan sonuçlar neticesinde üçüncü bölümde 17. yüzyıldaki Osmanlı şairinin genel anlamdaki mekân algısı ve onu ele alma biçimi belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm bunların neticesinde elde edilen tespitler ve öne sürülen iddialar ise sonuç bölümünde ortaya konulmuştur.