Klinisyen veteriner hekimliğinde etik karar verme süreci üzerine uygulamalı bir araştırma

Etik karar verme süreci, veteriner hekimlerin etik problemle karşılaşmasıyla başlayan, çok boyutlu ve karmaşık bir süreçtir. Son yıllarda artan teknolojiyle birlikte yaşanan etik problemlerdeki artış ve mesleğin doğasından gelen etik sorunların, veteriner hekimlerin ruh sağlığı ve mesleğin saygınlığı üzerinde olumsuz etkileri bilinmektedir. Bu durumun temel nedeni, veteriner hekimlerin mesleki uygulamalarda karşılaştığı vakalarda genel kabul görmüş teşhis tedavi standartları olmasına rağmen, etik vakalarda benzer bir kabulün olmamasıdır. Bu çalışma, klinisyen veteriner hekimlerin mesleki uygulamalar sırasında karşılaştıkları etik problemlerin çözümüne ilişkin karar verme sürecinde nasıl bir yol izlediklerini anlama; bu süreçte etkili olan faktörleri ortaya koyma; etik problemlerin çözümü aşamasında ahlâkî konfor düzeyini belirlemede kullanılabilecek, güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı geliştirme amacıyla yapılmıştır. Bu amaçlara ulaşabilmek için karma yöntemlerden biri olan keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Bu desende, nicel araştırmada kullanılacak değişkenler ve geliştirilmesi planlanan Ahlâkî Konfor Ölçeğine girecek yargıların belirlenmesi için nitel bir aşama; sonra ise değişkenlerle ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik tespiti için nicel aşama (Açıklayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modeli) izlenmiştir. Hem nitel hem de nicel araştırmanın pilot uygulamaları Isparta ilinde; nitel araştırma Antalya ilinde; iki aşamalı nicel araştırma ise İstanbul ilinde görev yapan klinisyen veteriner hekimlerle görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile, klinisyen veteriner hekimlerin ahlâkî konfor düzeylerini ölçme konusunda yeterli geçerlik ve güvenirliğe sahip, 'öz farkındalık', 'öz güven' ve 'tahammülsüzlük' olmak üzere üç boyuttan oluşan 12 maddelik Ahlâkî Konfor Ölçeği geliştirilmiştir. Ayrıca geliştirilen ölçeğin demografik değişkenlerle olan ilişkisi analiz edilerek Ahlâkî Konfor Ölçeği'nin ilk uygulama sonuçları elde edilmiştir. Sonuçlara göre, klinisyenlerin yaşı arttıkça ahlâkî konfor ve öz farkındalık düzeyinin arttığı (p<0.05) görülmüştür. Cinsiyet ve medeni durum değişkenleri açısından, erkek klinisyenlerin kadınlara (p<0.01); evli klinisyenlerin bekârlara (p<0.05) kıyasla daha yüksek ahlâkî konfora sahip oldukları belirlenmiştir. Etik danışmaya ihtiyaç duymayan klinisyenlerin etik danışmaya ihtiyaç duyanlara (p<0.05); iş yeri sahibi klinisyenlerin ücretli çalışanlara (p<0.05) kıyasla daha yüksek ahlâkî konfor, öz farkındalık ve öz güvene sahip oldukları tespit edilmiştir. Öncelikle kendini mesleğe karşı sorumlu hisseden klinisyenlerin diğer gruplara (p<0.05) kıyasla daha yüksek ahlâkî konfor, öz farkındalık ve tahammülsüzlük düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen Ahlâkî Konfor Ölçeği'nin, klinisyen veteriner hekimlerin ahlâkî konfor düzeylerini ölçmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğu ileri sürülebilir.