Koca Râgıb Mehmed Paşa ve "Hâşiye Ala Tefsiri'l-Kâdî el-Beydâvî" adlı eserinin tahlili

Bu çalışmada, devrinin vakanüvisi Vasıf Efendi'nin, "İnsan-ı kâmil denilmeğe sezâ, sadru'l-vüzerâ elkabına revâ" diye nitelendirdiği, ünlü bir devlet adamı olan Koca Mehmed Râgıb Paşa'nın (1698/99-1763), Beydâvî'nin Envâru't-tenzîl ve esrâru't-te'vîl isimli tefsirine yazdığı hâşiye, muhteva ve metot yönüyle irdelenmiştir. Birinci bölümde, Râgıb Paşa'nın hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri muhtasaran konu edinilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde ilk olarak mahtût bir eser olma hüviyeti taşıyan mezbûr hâşiye hakkında şekil ve üslup bilgisi verilmiş; ardından hâşiye hem muhtevasında bulunan lisanî/edebî tahliller ve manaya yönelik açıklamalar hem de Kur'ân ilimleri ve tefsir yöntemi açısından tahlil edilmeye çalışılmıştır. Böylece Râgıb Paşa'nın, hâşiyesinde özgün ve derinlikli açıklamalarda bulunup bulunmadığı tebellür etmiştir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Hâşiye, Beydâvî, Râgıb Paşa, Nüsha.