Kolorektal kanserli hastalarda semptom kümeleme ve fonksiyonel durumun değerlendirilmesi

GİRİŞ VE AMAÇ: Kolorektal kanser dünya çapında üçüncü en yaygın kanser olup, tüm kanser vakalarının yaklaşık %10'unu oluşturur ve dünya çapında kansere bağlı ölümlerin ikinci önde gelen nedenidir. Kanser tedavisi alan hastalar, hastalık ve tedavi boyunca birden çok rahatsız edici semptomla karşılaşır. Hasta tarafından algılanan ve aynı anda ortaya çıkan akut veya kronik iki ya da daha fazla belirti olarak tariflenen semptom kümeleri, hastaların fizyolojik, psikolojik ve sosyal yaşamını olumsuz etkileyerek, hastaların yaşam kalitelerini ciddi düzeyde etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı, kolorektal kanserli hastalarda semptom kümelerini oluşturmak ve bu semptomların hastaların fonksiyonel durumlarına olan etkisini değerlendirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlanan araştırma Sakarya Eğitim Araştırma Hastanesinde Tıbbi Onkoloji Servisi, Palyatif Bakım Merkezi ve Kemoterapi Ünitesi'nde yatarak veya ayaktan tedavi gören çalışmaya katılmayı kabul eden 115 hastanın katılımı ile gerçekleşmiştir. Veri toplama aracı olarak; Hasta Bilgi Formu, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği ve Kanser Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi-Kolorektal ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS istatistik programı (SPSS-25) kullanılarak analiz edilmiştir. Frekans, yüzdelik analizi, cronbach alfa iç tutarlılık testi, pearson korelasyon testi, bağımsız örneklem t testi, kruskal wallis varyans analizi ve küme analizi (Ward Methot) yöntemleri uygulanmıştır. BULGULAR: Hastaların yaş ortalamalarının 60.75±12.08 olduğu, %55,7'sinin erkek, %44,3'ünün kadın olduğu, %77,4'ünün kolon kanseri olduğu, %47,8'inin kanser tanısının 12 ay ve üzeri zamandır konulduğu, %53,0'ının kanserinin başka bir organa tutunmadığı, %52,2'sinin tedavi yönteminin kemoterapi ve cerrahi olduğu, %74,8'inde kolostomi olmadığı ve %58,7'sinin 1. derece akrabalarının kanser hastası olduğu belirlenmiştir. Hastaların psikolojik semptomlar alt boyutunda hassas olma/hissetme, kendini üzgün hissetme ve kendini sinirli hissetme madde puan ortalamaları ve fiziksel semptomlar alt boyutunda enerji kaybı, halsizlik, ağrı ve ağız kuruluğu puan ortalamalarının yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Semptom kümeleme çalışma sonucumuzda sıklık, sıkıntı, şiddet kümelerinde ortak olarak gastrointestinal semptomlar (ağız kuruluğu, bulantı, kusma, yutma güçlüğü, ishal, kabızlık, şişkinlik), solunum sistemi semptomları (nefes almada güçlük, öksürük) ve emosyonel duruma yönelik (hassas olma/hissetme, kendini üzgün hissetme, kendini uykulu/sersemlemiş hissetme) ile ilgili semptomların en fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Semptomların fonksiyonel durumuna etkisi incelendiğinde; fiziksel semptomlardaki sıklık, şiddet, sıkıntı arttıkça fonsiyonel durumun olumsuz etkilendiği belirtilmiştir (p<0,05). SONUÇ: Çalışmamız sonucunda Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği alt boyutlarının korelasyon değerleri incelendiğinde; Kanser Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi-Kolorektal alt başlıklarına ait korelasyon katsayılarının hepsinin anlamlı düzeyde ilişkili ve alt boyutlar arasındaki ilişkilerin pozitif yönde olduğu bulunmuştur (p<0.01) (Tablo 8). Kolorektal kanserli hastaların çeşitli semptomları bir arada yaşadığı küme analizlerinde belirlenmiş olup sıkıntı, sıklık ve şiddet kümelerinde ortak olarak gastrointestinal sistem, solunum sistemi ve emosyonel duruma yönelik semptomların daha sık ve şiddetli görüldüğü saptanmıştır. Sonuç olarak hastaların tariflediği semptomların sıklık, şiddet ve sıkıntı düzeyleri arttıkça fonksiyonel durumlarının olumsuz etkilendiği söylenebilir. Hastaların fonksiyonel durumlarını ve yaşam kalitelerini artırmak amacıyla, semptomların ortaya çıkmasını engellemek ve oluşan semptomları erken dönemde tespit etmek için klinikte semptom yönetimine yönelik hemşirelik girişimlerinin planlanması ve uygulanması önerilmektedir.