Konaklama işletmelerinde toksik liderlik ölçeğinin geliştirilmesi ve toksik liderlik, lider-üye etkileşimi, iş stresi, duygusal tükenmişlik değişkenleri bağlamında örgütsel vatandaşlık davranışının veri madenciliği yöntemi ile incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, konaklama işletmelerinde geçerli-güvenilir bir toksik liderlik ölçeği geliştirilmesi ve konaklama işletmeleri çalışanlarının örgütsel vatandaşlık davranışlarının tahminlenmesinde; toksik liderlik algılarının, lideri ile etkileşimlerinin, iş stresi ve duygusal tükenme seviyelerinin etkisinin/etki düzeyinin belirlenmesidir. Araştırma, Alanya ilçesinde dört ve beş yıldızlı otel işletmeleri çalışanlarından oluşan, benzer özelliklere sahip iki farklı örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir. Birinci örneklem grubunda 336 katılımcı, ikinci örneklem grubunda ise 623 katılımcı yer almaktadır. Toksik liderlik ölçeğinin yapı geçerliğinin ve güvenirliğinin test edilmesi amacıyla, birinci örneklem grubundan elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi ve %27'lik alt-üst grup karşılaştırmaları gerçekleştirilmiştir. İkinci örneklem grubundan elde edilen veriler üzerinde ise doğrulayıcı faktör analizi, benzer ölçek geçerliği analizi ve değişen madde fonksiyonu analizi uygulanmış, ölçeğinin güvenirliği, Cronbach Alfa katsayıları ve Spearman Brown iki yarı test korelasyonu aracılığıyla incelenmiştir. Ölçeğin geçerlik ve güvenirliğine ilişkin analizlerde; Spss, Lisrel ve jMetrik paket programlarından yararlanılmıştır. Çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışlarının tahminlenmesinde etkili olan değişkenlerin belirlenmesinde, Weka programı üzerinde karar ağacı analizi uygulanmıştır. Karar ağacı modeli ile elde edilen sonuçların dış geçerliği ise Matlab programı üzerinde gerçekleştirilen yapay sinir ağları analizi ile test edilmiştir. Toksik liderlik ölçeğinin psikometrik özelliklerine ilişkin analizler sonucunda, ölçeğin yapı geçerliğine ve yüksek güvenirlik değerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçek; narsitlik, istismacı yönetim, otoriterlik, kendi reklamını yapma ve öngörülmezlik olmak üzere beş bileşenli bir yapıdan ve 27 ifadeden meydana gelmektedir. Karar ağacı ve yapay sinir ağları analizleri sonucunda, çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışlarının tahminlenmesinde en etkili değişkenlerin sırasıyla lider-üye etkileşimi, duygusal tükenme, toksik liderlik ve iş stresi olduğu belirlenmiştir. Liderleri ile iyi etkileşim içinde olan çalışanların vatandaşlık davranışlarında bulunma düzeyleri yüksek iken, kötü etkileşim yaşayan, duygusal olarak tükenmiş ve yüksek toksik liderlik algısına sahip çalışanların vatandaşlık davranışında bulunma düzeyleri düşüktür.