Kontrast madde ilişkili nefropatiyi önlemede statin kullanım mekanizmalarının sıçanlar üzerinde araştırılması

MESUT M. (2023). Kontrast ilişkili nefropatiyi önlemede statinlerin etki mekanizmasının sıçanlar üzerinde araştırılması. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora tezi, İstanbul. Amaç: .Iyotlu kontrast maddeler teşhis ve tedavi amaçlı girişimsel prosedürlerde giderek daha fazla kullanılmaktadır. Bu kontrast madde ilişkili akut böbrek hasarı (KM-ABH) olarak adlandırılan iyatrojenik böbrek fonksiyon bozukluğu insidansının artmasına neden olur. Hastane kaynaklı edinilmiş akut böbrek hasarı (ABH) vakalarının yaklaşık üçte birini oluşturmaktadır. KM-ABH'NIN en yaygın tanımı, KM maruz kaldıktan 24-72 saat sonra serum kreatinin değerinde başlangıç değerine göre %25 veya daha fazla artış veya 0,5 mg/dl veya daha fazla mutlak artıştır. KM-ABH nedeniyle hastanede kalış süreleri ve mortalite riski artmaktadır Bu nedenle KM-ABH için önleyeci stratejilere ihtiyaç vardır. Birçok çalışma, renoproteksiyon dahil olmak üzere pleiotropik etkiler sergileyen statinlerin kolesterol düşürücü etkilerinin yanında KM-ABH insidansını önemli ölçüde azalttığını bildirmiştir. Çalışmamızdaki temel amacımız statinlerin KM-ABH' nı önlemedeki etkisini göstermek ve etki mekanizmalarını tespit etmektir. Materyal & Metot: Çalışmada yetişkin erkek Spraque-Dawley ırkı sıçanlar kullanılmıştır. 30 sıçan eşit olarak Rosuvastatin grubu (rosuvastatin + ioheksol + furosemide + dehidratasyon), Atorvastatin grubu (atorstatin+ioheksol + furosemide + dehidratasyon), CFD grubu (ioheksol + furosemide + dehidratasyon), FD grubu (furosemide + dehidratasyon) ve D grubu (dehidratasyon) olmak üzere 5 gruba ayrılmıştır. Deneyde oluşturulan gruplarda sıvı kısıtlaması yoluyla akut böbrek hasarı oluşturulmuştur. Üç gruba ioheksol 15 ml/kg uygulanarak KM-ABH oluşturulmuştur. Bu üç gruptan ikisi seçilerek bir grup 20 mg/kg/gün Atorvastatin ve diğeri 10 mg/kg Rosuvastatin ile tedavi edilmiştir. Tüm grupların böbrekleri histopatolojik olarak incelenmiştir. Alınan kan örneklerinden malondialdehit (MDA) oluşumu, glutatyon peroksidaz (GPx) ve katalaz (CAT) enzim aktivitelerinin spektrofotometrik yöntemle belirlenmesi için eritrosit kullanılmıştır. ABH tanısı için serum kreatinin seviyeleri kullanılmış ve tubuler hasarın değerlendirilmesi amacıyla ELISA Kit ile serum nötrofil jelatinaz ilişkili lipokalin (NGAL) düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular: Çalışmamızdaki her biri 6 denekten oluşan 5 gruptan kontrast madde verilen 3 grubun da ortalama kreatinin seviyeleri kontrol gruplarına göre yüksek saptanmıştır. CFD grubu kreatinin seviyeleri Atorvastatin, FD ve D gruplarıyla karşılaştırıldığında istatiksel anlamlı fark saptanmıştır. Rosuvastatin ve CFD grubunun kreatinin seviyeleri arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmamıştır. Tüm grupların eritrosit MDA seviyesi ve eritrosit GPx ve CAT enzim seviyeleri karşılaştırıldığında gruplar arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmamıştır. Histopatolojik incelemede meduller konjesyon ve tubuler hasar skorları değerlendirilmiştir gruplar arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmamıştır. Sonuç: Atorvastatin, kontrast madde ilişkili akut böbrek hasarı oluşumunu önlemede etki gösterirken rosuvastatinin renoprotektif bir etkisi görülmemiştir. Atorvastatin, kontrast madde nedenli kreatin seviyelerinin yükselmesini önlemesine ragmen, literatürde kontrast maddenin olşturduğu düşünülen tubuler toksisiteyi ve oksidatif stress artışını önlemedeki ilişkisi tespit edilememiştir.