Kontrastsız bilgisayarlı tomografide karaciğer parankiminin dansite değerleri ile karaciğer fonksiyon testleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç Normal sağlıklı bireylerde, karaciğer parankim dansitesi kontrastsız bilgisayarlı tomografide (BT) 50-65 Hounsfield ünite (HU) arasında değişiklik göstermektedir. Hepatosteatoz varlığında, karaciğer parankim dansite değerleri azalmakta ayrıca karaciğer fonksiyon testlerinde anormallikler görülebilmektedir. Bu çalışma ile amacımız, kontrastsız BT'de hepatosteoz saptanmasında kullanılan karaciğer parankim dansitesinin 40 HU veya altında olması, karaciğer parankim dansitesinin dalak parankim dansitesine oranı 0.8 veya altında olması, karaciğer parankim dansitesi ile dalak parankim dansitesi farkı -10 veya altında olması kriterlerine göre hepatosteatoz prevalansı, hepatosteatozlu bireylerde yaş, cinsiyet dağılımı ve karaciğer lobları arasındaki yağlanmanın kıyaslanması, hepatosteatoza sahip grup ile hepatosteatozu olmayan grup arasında alanin aminotransferaz (ALT), aspartat aminotransferaz (AST), gama glutamil transferaz (GGT), ALT/AST değerlerini kıyaslama yapmaktır. Gereç ve Yöntem 1 Mayıs 2021 ile 30 Eylül 2021 tarihleri arasında Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Radyoloji Ana Bilim Dalı bünyesinde kontrastsız toraks veya kontrastsız abdomen BT çekimi yapılan ve BT çekimi ile birlikte maksimum 24 saat içerisinde karaciğer fonksiyon testlerinden AST, ALT ve GGT parametreleri çalışılan 18-65 yaş aralığındaki hastalar retrospektif olarak taranmıştır. Çalışmaya dahil edilen bireylerin kontrastsız BT görüntüleri üzerinden karaciğer segment 3, 4b, 5, 6 düzeylerinden ve dalak üst, orta ve alt kesimlerinden olmak üzere manuel olarak 150 ±5 mm² çaplı sirküler ROI (Region of Interest) çizilerek dansite ölçümleri yapılmış olup bu değerlerler ile karaciğer fonksiyon testleri dokümante edilmiştir. Bulgular Toplamda 1028 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Karaciğer dansitesi ≤ 40 HU olan bireylerin ortalama AST 38,29±14,85, ALT 47,15±19,92, GGT 50,22±28,79, ALT/AST 1,29 değerleri bulunmuştur. Karaciğer dansitesi > 40 HU olan bireylerin ortalama AST 21,77±8,26, ALT 18,27±8,74, GGT 20,76±13,65, ALT/AST 0,86 değerleri bulunmuştur. Karaciğer dansitesi/ dalak dansitesi ≤ 0,8 olan bireylerin, karaciğer dansitesi/ dalak dansitesi > 0,80 bireylere kıyasla, karaciğer dansitesi- dalak dansitesi ≤ -10 olan bireylerin karaciğer dansitesi- dalak dansitesi ˃ -10 bireylere kıyasla yaş, ALT, AST, GGT ve ALT/AST ortalamaları anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Karaciğer sol lob dansite ortalamalarının 54,68±13,51 sağ lob dansite ortalamalarına 52,76±14,04 kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Karaciğer dansite ortalaması 0-20 HU olan grubun ortalama AST 41,18±12,85, ALT 53,91±15,49, GGT 57,03±24,88, ALT/AST 1,38 değerleri ile diğer gruplara göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Sonuç Kontrastsız BT'de orta ve ileri dereceli hepatosteatozu saptamada kullandığımız 3 kritere göre hepatosteatoz prevalansı sırasıyla %14,49, %12,45 ve %12,54 olduğu saptanmıştır. Hepatosteatozu saptamada kullandığımız 3 kriterin her biri için geçerli olacak şekilde hepatosteatozlu grupta kadın cinsiyeti ve ileri yaş sıklığı yüksek bulunmuş, karaciğer sağ lob yağlanmasının sol loba kıyasla daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Hepatosteatozlu grubun ALT, AST, GGT, ALT/AST ortalama değerleri hepatosteatoza sahip olmayan gruba göre her 3 kriter için geçerli olacak şekilde anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Karaciğer parankim dansiteleri 0-20, 20-40, 40-60, 60-80 HU olarak gruplandırıldığında karaciğer parankim dansite değeri en düşük grubun (0-20 HU) bir diğer ifade ile karaciğer yağlanma miktarı en fazla grubun ALT, AST, GGT, ALT/AST ortalama değerlerinin anlamlı olarak en yüksek olduğu saptanmıştır. Karaciğer parankim dansite değeri en düşükten en yüksek olan gruba doğru gidildikçe ALT, AST, GGT, ALT/AST ortalama değerlerinde azalma olduğu saptanmıştır. Gruplar arasında karaciğer parankim dansite değerleri ile ALT, AST, GGT, ALT/AST ortalama değerleri arasında ters korelasyon saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kontrastsız BT, karaciğer yağlanması, yağlı karaciğer, karaciğer fonksiyon testi, alanin aminotransferaz