Konutlarda sürdürülebilir mimarlık açısından iklimsel konfor kriterlerinin değerlendirilmesi için bir model önerisi

Sürdürülebilirlik kavramı, çok sayıda disiplinin ilgilendiği, düşündüğü ve araştırdığı bir kavramdır. Mimarlık disiplini de diğer disiplinler gibi bu kavramı incelemiş ve incelemeye devam etmektedir. Mimarlık disiplini geniş ilgi ve etki alanı sayesinde sürdürülebilirlik tartışmaları içerisinde yerini bulmuş, bu kavramdan etkilenmiş, Sürdürülebilir Mimarlık kavramı ve bu kavrama bağlı olarak strateji ve uygulama yöntemleri doğmuştur. Mimarlık ürününün sürdürülebilirlik düzeyi, sürdürülebilir mimarlık için geliştirilecek strateji ve uygulama yöntemlerine ne düzeyde olumlu cevap verebildiği ile doğrudan ilişkilidir. Günümüzde sürdürülebilir mimarlık açısından ölçülen, denetlenen ve sahip oldukları özellikleri belgelenerek, Yeşil Bina sıfatı kazanan yapılar mimari tasarımlarda kendisini göstermeye başlamıştır. Dünya genelinde mimari ürünün sürdürülebilir olmayı ne düzeyde başardığını ölçebilmek amacıyla, çeşitli sertifikalandırma sistemleri geliştirilmiş ve genel olarak bu sistemlere Yeşil Bina Sertifika Sistemleri adı verilmiştir. Hazırlanan bu tez çalışmasında, yalnızca yeşil bina olarak tanımlanan yapıların değil, her ölçüde sürdürülebilir mimarlık niteliği taşıyan tüm yapıların ölçülebilmesi, denetlenebilmesi ve sonuçların değerlendirilerek belgelenebilmesi amacı ile, mal sahibi ve tasarımcılara, kolaylık ve esneklik sunabilen, ülkemiz mevcut yasa ve standartlarımızla uyumlu, bir Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli önerisi hazırlanmıştır. Ülkemizin yasal altyapısı ile uyumlu, resmi kurum ve enstitülerimiz tarafından oluşturulmuş standart belgelerimiz referansında hazırlanmış, küresel ölçekte farkındalık kazanılmış tüm sürdürülebilir mimarlık kriterlerini yapı üzerinde bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeye alabilecek, ülkemiz için hazırlanmış bir Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Sistemi, ülkemiz koşulları özelinde niteliklerini kazanmış bulunan yapı türlerimizi, ülkemize ait yerel bir değerlendirme sistemini kullanarak, küresel farkındalık düzeyleri belirlenmiş ve belirli zaman dilimlerinde güncellikleri sağlanan Sürdürülebilir Mimarlık Değerlendirme Kriterlerinin süzgecinden geçirebilecek ve bu sayede, ülkemize ait yapılaşma faaliyetleri sürdürülebilir mimarlık nitelikleri taşıyacak ve taşıması teşvik edilebilecektir. Hazırlanan bu tez çalışmasının birinci bölümünde, çalışmaya konu olan problem ifade edilmiş, yürütülecek olan çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. Hazırlanan çalışma sunulurken, ikinci bölümde Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir Kalkınma ve Sürdürülebilir Mimarlık kavramları incelenmiş, Sürdürülebilir Mimarlık için geliştirilecek strateji ve uygulama yöntemlerine ait ana konu başlıkları belirlenmiştir. Belirlenen bu başlıklara bağlı olarak, Sürdürülebilir Mimarlık Ürünü Ölçme ve Değerlendirme Başlıkları ve Kapsam Alanlarının neler olabileceği ifade edilmiştir. Üçüncü bölümde, Ekolojik Etiketleme ve Yeşil Bina kavramı incelenmiş, iki konu başlığı arasındaki ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Yeşil Bina kavramının, Yeşil Bina Sertifika Sistemlerinin gelişimine olan etkisi araştırılmış, araştırma kapsamında dünyada kullanılan başlıca Yeşil Bina Sertifika Sistemlerinin gelişim süreçleri ve yapısal özellikleri incelenmiştir. Ülkemizde Yeşil Bina kavramı ile ilişkili durum, hazırlanmış yasal düzenlemeler ve yapılan çalışmalar araştırılmıştır. Tez çalışmasına konu olan konut yapı türünün ülkemizdeki durumu ve Türk Aile yapısının konut ile ilişkisi incelenmiş ve sunulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde, ülkemiz için bir Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli önerisi sunulmuş ve önerilen bu model tez çalışmasına konu olan Konut Yapı Türü ve İklimsel Konfor Kriterleri açısından uygulanmıştır. Önerilen Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli, sürdürülebilir mimarlığa ait strateji ve uygulama başlıkları için denetim modelleri oluşturulması ve her bir alt denetim modelinin yapmış olduğu denetim sonucunda ulaştığı verileri işleyerek üst modele göndermesi ilkesi ile çalışan bir alt sistemler modelidir. Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Elde Edilmesi ve Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Uygulaması olmak üzere iki ayrı temel süreç adımından oluşan ve idare edilmesi açısından resmi kurumlar ile özel ve bağımsız kuruluşların işbirliği içinde birlikte çalışmasını öneren bir modeldir. Çalışmanın dördüncü bölümünde sunulan, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Elde Edilmesi temel süreç adımı, öncelikle henüz var olmayan modelin oluşturulabilmesini amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmaya konu bir yapı türü ve analiz çalışmasının gerçekleştirilebilmesi açısından, analiz edilecek Yeşil Bina Sertifika Sistemleri belirlenmektedir. Belirlenen Yeşil Bina Sertifika Sistemleri analiz edilmekte, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli ana değerlendirme kriterleri ve alt değerlendirme başlıkları oluşturulmaktadır. Oluşturulan alt değerlendirme başlıklarına ait hedef nitelikler ve bu niteliklere ait önem değerleri belirlenerek, bir sonraki temel süreç adımı olan Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Uygulaması süreç adımına veri girişi sağlanmaktadır. Sağlanan verilerin güncelliğinin korunabilmesi açısından süreç adımları düzenli aralıklar ile tekrarlanmaktadır. Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Elde Edilmesi temel süreç adımı, sürdürülebilir yapı olma niteliklerini belirlemekte, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Uygulaması temel süreç adımı ise belirlenen bu niteliklerin ilgili yapı tarafından taşınmasını teşvik etmekte ve ne düzeyde taşındığını denetlemektedir. Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Uygulaması temel süreç adımı, Değerlendirme Süreci Öncesi Eylem Adımları ve Değerlendirme Süreci Eylem Adımları olmak üzere iki bölüme ayrılmaktadır. Yapı tasarımcıları ve mal sahipleri tarafından gerçekleştirilecek, yapıya ait tanımlama ve bu tanımlama doğrultusunda hedeflenecek yapıya ait nitelik değerlerine bağlı olarak, yapının ilgili tasarım, üretim, yenileme ve bakım süreçleri gerçekleştirilerek, yapının başvuru aşamasına ulaşması sağlanmaktadır. Bu sayede Değerlendirme Süreci Öncesi Eylem Adımları tamamlanmaktadır. Bu aşamadan sonra Değerlendirme Süreci Eylem Adımları başlamakta, gerçekleştirilen ön araştırmaya bağlı olarak yapı hakkında olumlu veya olumsuz bir ön karar verilmekte ve ön kararın olumlu olması durumunda Niteliksel Değerlendirme sürecine geçilmektedir. Gerçekleştirilen Niteliksel Değerlendirmeye bağlı olarak Niteliksel Değerlendirme Kararı verilmekte ve verilen kararın olumlu olması durumunda, değerlendirme sonucuna uygun belge türü ile yapı belgelenmektedir. Kazanılan belgenin güncelliğinin ve yapının mevcut niteliklerinin korunabilmesi açısından süreç adımları düzenli aralıklar ile tekrar edilmektedir. Konutlar dünyada olduğu gibi ülkemizde de üzerinde durulması gereken yapı türlerindendir. İnsanlar zamanlarının büyük bölümünü kapalı ortamlarda geçirmekte ve konutlar bu kapalı ortamlar arasında ön sırada gelmektedir. TÜİK tarafından yapılan 2011 yılı güncel Türkiye?deki Konut ve Çevre Problemlerine Göre Nüfus Dağılımı araştırmasına ait sonuçlar incelendiğinde, konutlardan kaynaklanan kullanıcı hoşnutsuzluklarının büyük oranlara ulaştığı görülmüş ve konut yapı türünün, önerilen Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli`inin elde edilmesinde ve uygulanmasında diğer yapı türlerine göre öncelik taşıdığına karar verilmiştir. Yaşamsal Konforun Sağlanması konusu ise, özellikle insanların zamanlarının büyük bölümünü kapalı ortamlarda geçirdikleri düşünüldüğünde büyük önem kazanmaktadır. Bir yapının sürdürülebilir olabilmesi için öncelikle sağlıklı ve konforlu olması gerekmektedir. Kullanıcıların fizyolojik ve psikolojik sağlıkları, kapalı ortamların İklimsel Konfor koşulları ile doğrudan ilişkilidir. İklimsel konforun sağlanabilmesi yapının kullanılabilirliğini ve dolayısı ile toplam yaşamsal konforu ve yapısal kaliteyi arttırmaktadır. Bu kapsamda, önerilen Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli, tez çalışmasına konu olan Konut Yapı Türü ve İklimsel Konfor Kriterleri bakımından uygulanmış ve tez çalışmasının beşinci bölümünde önerilen, Konutlarda Sürdürülebilir Mimarlık Açısından İklimsel Konfor Kriterlerinin Değerlendirilmesi Model Önerisi?ne veri girişi sağlanmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde, çalışmanın dördüncü bölümünde önerilen Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli?ne ait, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modelinin Uygulaması temel süreç adımı ele alınmıştır. Söz konusu temel süreç adımına ait Değerlendirme Süreci Eylem Adımları, tez çalışmasına konu olan Konut Yapı Türü ve İklimsel Konfor Kriterleri bakımından incelenerek, önerilen Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli?ne bağlı olarak çalışan bir alt model oluşturulmuştur. Oluşturulan bu alt model, ülkemizde bulunan konutların sürdürülebilir iklimsel konfor şartlarını ne ölçüde taşıdıklarının denetlenebilmesini ve sonuçların belgelenebilmesini, kullanıcıların korunmasını, yapıların daha sağlıklı ve bu anlamda daha sürdürülebilir olmasını sağlayabilecektir. Bu amaçla, alt sistemler modeli olma özelliği taşıyan, Sürdürülebilir Yapı Değerlendirme Modeli`inin bir alt modeli ve aynı zamanda, önerilen üst modelin elde edilme ve uygulama süreçlerinin çalışmasına örnek olma niteliği taşıyan, Konutlarda Sürdürülebilir Mimarlık Açısından İklimsel Konfor Kriterlerinin Değerlendirilmesi Model Önerisi hazırlanmıştır. Hazırlanan çalışma sunulurken, çalışmanın her aşamasında elde edilmiş olan sonuçlar değerlendirilmiş, bu değerlendirme sonuçları ve getirilen öneriler çalışmanın sonuç bölümü olan altıncı bölümde düzenlenerek sunulmuştur.