Konya kentinde imar planı kararlarıyla oluşan yapılı çevrenin sokak ölçütleriyle incelenmesi

Sokaklar kentsel mekanları birbirine bağlayan, insanların gündelik yaşamlarını sürdürdükleri ve sosyalleştikleri kamusal/yarı kamusal arayüzlerdir. Bu nedenle sokaklar bireylerin ve toplumun yaşam kalitesini etkilemektedir. Ancak Türkiye'de kentsel yapılı çevrenin üretiminde en önemli araç olan imar planlarının, yüksek yaşanabilirliğe sahip sokak üretme yeteneği kısıtlıdır. Bu kısıtlılığın temel nedeni imar planlarında imar adalarına ilişkin yapılaşma düzenine ve yoğunluğuna odaklanılıyor olmasıdır. İmar planlarında imar adaları arasında kalan arayüzler taşıt odaklı bir yaklaşımla iki boyutlu genişlik şeklinde planlanmaktadır. Sokakların araç odaklı tasarlanması kentin mekân kalitesini azaltmakta ve insanların sokağı kullanmaktan keyif almasını engellemektedir. Yapılı çevrenin formunu tanımlayan sokağın, sürdürülebilirlik ve yaşanabilirlik ilkeleri çerçevesinde oluşturulması önemli bir gerekliliktir. Bu çerçevede çalışmanın temel amacı, yapıların cepheleri arasında kalan üç boyutlu kamusal/yarı kamusal alanı tarifleyen sokağın, kentsel yapılı çevre ve toplum için önemini ortaya koymaktır. Ayrıca çalışmada, imar planlarıyla oluşmuş sokaklar sürdürülebilirlik ve yaşanabilirlik kavramları çerçevesinde değerlendirilmektedir. Çalışma kapsamında Konya kentinde imar planlarıyla üretilmiş 630 sokak (cadde ve sokaklar) örneklem alan olarak seçilmiş ve sokak ölçütleri doğrultusunda incelenmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda öncelikle uluslararası ve ulusal literatürde kent belleğinde değişen anlam ve hislere bağlı olarak sokak tasarımına ilişkin ilke ve göstergeler ortaya konmuştur. Örnek olay olarak belirlenen 630 sokak mekânsal analiz, gözlem ve fotoğraflama teknikleri kullanılarak sokak tasarımı göstergeleri çerçevesinde değerlendirilmiş ve her bir sokak için sokak tasarımı değerlendirme puanı oluşturulmuştur. Daha sonra en yüksek ve en düşük sokak tasarımı gösterge puanına sahip sokakların imar planları incelenerek, imar planlarının sokak oluşumundaki etkisi çözümlenmiştir. Bulgular, sokakların kullanıcılar için rahat ve konforlu bir kentsel mekân sunmaktan ziyade motorlu taşıtların erişimini kolaylaştırma üzere tasarlandığını ortaya koymuştur. Bu durumun temel nedeni yaşanabilirlik ve sürdürülebilirlik sokak üretme konusunda uygulama imar planlarının kabiliyetlerinin sınırlı olmasıdır.