Korunan alanlarda tampon zon orman yönetimi

Dünya üzerinde insanlar çeşitli gerekçelerle belirli alanları çok uzun yıllardan beri koruma gayesi içindedirler. Ancak özellikle sanayi ve teknolojinin gelişmesi, nüfus artışı, kentleşme gibi nedenlerle günümüzde yaşam için gerekli doğal kaynaklar hızla tahrip edilmekte ve tüketilmektedir. Yaşanan bu olumsuzluklar ilgili çevrelerin dikkatini çekmiş ve bazı alanlarda bilimsel, kültürel, eğitsel, görsel ve ekolojik açıdan koruma düşüncesinin gerekliliği ortaya çıkmıştır. Ancak ortaya çıkan mutlak koruma anlayışı, özellikle yaşamı bu kaynaklara bağlı olan yerel insanları olumsuz etkilemiş ve korunan alan yöneticileri ile yerel halk arasında çeşitli çatışma ve anlaşmazlıklara neden olmuştur. Ortaya çıkan sorunların çözümü için ise geliştirilen araçlardan birisi tampon zon yönetimidir. Çalışmada korunan alanlar için tampon zon belirlenmesi ve yönetimi ile ilgili konular araştırılmıştır. Bu amaçla konuyla ilgili çalışan uzmanlarla ve örnek alan olarak seçilen Kovada Gölü Milli Parkı sakinleri ile anket ve görüşme yöntemi ile elde edilen veriler SPSS 20 istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile denetlenmiş ve verilerin normal dağılıma sahip olmaması nedeni ile analizlerde Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis H testleri kullanılmıştır. Ayrıca konunun açıklanmasında frekans ve yüzde değerlerden de faydalanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, 35 göstergeden oluşan ve uzmanlarca değerlendirilen tampon zon belirlemede dikkate alınması gereken faktörlerin tümü ortalama 3.5 puan üzerinde bir puan almış ve uzmanlarca önemli bulunmuştur. Uzmanlarca yapılan bu değerlendirmelerde en yüksek puanları ekolojik ve biyolojik içerikli faktörler almıştır. Yerel halk tarafından yapılan değerlendirmelerde ise, çevresel koruma (bitki ve hayvanların korunması, kaçak avcılığın önlenmesi) ve idari hususlar (hukuksal düzenlemeler, katılım, bilgi verme) ile ilgili konular önemli olarak bulunmuştur. Bu bulguların yanı sıra uzmanlar, ekosistemdeki ekolojik ve biyolojik süreçlerin çok iyi gözlemlenmesi gerektiğini, tampon zonların korumaya yardımcı bir uygulama olduğunu ve başkaca uygulamalar ile desteklenmesi gerektiğini, tampon zon belirlenirken korunan alan çevresinin de dikkate alınması gerektiğini, tampon zon yönetiminde yerel halk ve diğer paydaşlarla işbirliği yapılması gerektiğini, tampon zon içerisinde izin verilecek ve yasaklanacak faaliyetlerin yerel halkın katılımı ile birlikte belirlenmesi gerektiğini ve belirlenecek bu faaliyetlerin geleneksel arazi kullanım biçimlerine uygun olarak seçilmesi gerektiğini düşünmektedirler. Yerel halkın milli park algı ve beklentileri ile ilgili olarak yapılan diğer değerlendirmelerde ise, yerel halk milli park ile ilgili konularda bilgilendirilmek istemekte ve milli park sayesinde kazançlarının artabileceğini düşünmektedirler. Daha önce yapılan çalışmaların aksine, milli park sakinleri alanın korunması gerektiğini ve kendilerinin de alanın yönetiminde söz sahibi olması gerektiğini düşünmektedirler. Tüm bu bulgulardan hareketle, uzmanlarca değerlendirilen tampon zon belirlenmesi ve yönetiminde etkili olan faktörlerin, çalışma yapılacak alanların koşullarına bağlı olmakla birlikte uygun ve kullanışlı olduğu düşünülmektedir. Yine tampon zon belirleme ve bu alanların yönetim planlarının hazırlanmasında mutlaka sosyal ve kültürel içerikli konularda uzman kişilere yer verilmelidir. Kovada Gölü Milli Parkı örneğinde olduğu gibi özellikle milli park sınırları dışında olan ancak milli park alanını doğrudan etkileyen Eğirdir Gölü ve Kovada Kanalı gibi alanların kullanımı ve etkileri de çalışmalarda göz önünde bulundurulmalıdır. Korunan alanlar gelecek nesillere aktarılması gereken önemli kaynaklar olup, hem korunan alanlar içerisinde hem de dışarısındaki tampon zonlar bu alanların korunmasına yardımcı olabilecek uygulamalardır. Anahtar Kelimeler: Korunan alanlar, Sürdürülebilir yönetim, Tampon zon, Göstergeler, Kovada Gölü Milli Parkı