Yaz ıhlamuru (tilia platyphyllos scop.)'nun bazı morfolojik özellikleri ile yaprak ve çiçek uçucu bileşenlerinin belirlenmesi

Yüksek lisans tezi olarak sunulan bu çalışmada yaz ıhlamuru (Tilia platyphyllos Scop.) morfolojik özellikleri ile yaprak çiçek uçucu bileşenleri araştırılmıştır. Çalışma alanı Isparta ilinin Yenişarbademli, Aksu, Sütçüler ilçesine bağlı Belence ve Kasımlar köyünde yaz ıhlamuru (Tilia platyphyllos Scop.) bulunmuştur. Yenişarbademli, Aksu, Belence ve Kasımlar köyünden örnek toplanılmış morfolojik özellikleri ve uçucu bileşenlerini belirlenmiştir. Yaz ıhlamur (Tilia platyphyllos Scop.), kültür tarihi çok eskilere dayanan dünyada üretimi ve tüketimi yaygın olan odunsu bitkilerden biridir. Magnoliopsida sınıfının Malvales takımının Tiliaceae familyasında Tilia cinsine girmektedir. Ülkemizde yayılışı bilinen 4 taksonu doğal olarak bulunan Tilia platyphyllos (yaz ıhlamur), Tilia rubra (kafkas ıhlamuru), Tilia tomentosa (gümüşi ıhlamur), Tilia cordata (küçük yapraklı ıhlamur) ülkemizde yayılış gösterir. Morfolojik özelliklerini belirlemek amacıyla yaprak, çiçek ve brakte örneklerinde ölçümler yapılmıştır. Yaprak aya boyu 4.2-10.8 cm (ort. 7.72 cm), yaprak aya eni ise 4.2-10.2 cm (ort. 6.8 cm) arasında ölçülmüştür. Yaprak sapı uzunluğu 2.8-6.2 cm aralığında olup, ortalama değeri 4.42 cm'dir. Brakte boyu 4.2-13.0 cm (ort. 8.07 cm), brakte eni ise 1.0-2.5 cm (ort. 1.67) aralığındadır. Brakte sapı 0.1-1.7 cm aralığındadır. Brakte sapı ortalama 0.72 cm olarak ölçülmüştür. Çiçek sayısı en az 2 adet, en çok 5 adet, ortalama 3 adet olarak tespit edilmiştir. Türün uçucu yağ bileşenlerini belirlemek amacıyla yaprak, çiçek (brakte) örnekleri oda sıcaklığında kurutulmuş, HS-SPME/GC-MS analizi ile uçucu bileşenleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda çiçeklerin uçucu bileşenlerinde toplam 113 farklı bileşen, yaprakların uçucu bileşeninde ise toplam 62 adet bileşen bulunmuştur. Çiçeklerin uçucu bileşenlerinde en etken bileşenler: (%26.66) (E)-2-Hexenal moleküler yapısı C6H10, (%35.52) 1-Undecyne moleküler yapısı C11H20, (%14.88), n-Hexanal C6H12O ,(%10.11), 1-Dodecyne C12H22 molekül yapısı bulunmuştur. Yaprakların uçucu bileşenlerinde en etken uçucu bileşenler: (%64.84) 2-Hexenal moleküler yapısı C6H10O, (%22.73) 1-Decyne moleküler yapısı C10H18 olarak bulunmuştur.