Korunan alanların planlamasında karşılaşılan yetki karmaşaları: Kubad-Abad sarayı örneği

Bu çalışma, korunan alanlarda yürütülen mekânsal planlama çalışmalarında karşılaşılan sorunları Kubad-Abad Sarayı Koruma Amaçlı İmar Planı örneği kapsamında derinlemesine incelemeyi, devamında planlama sürecinin etkinliğini ve verimliliğini artıracak bir planlama mekanizması önerisi getirmeyi amaçlamaktadır. Tez çalışması, her anlamda iyileştirilmiş ve farklı kurumlar arasında yaşanan yetki karmaşası bakımından sadeleşmiş bir korunan alan planlamasının Türkiye'de nasıl yapılabileceğini keşfetmeyi hedeflemektedir. Koruma Amaçlı İmar Planlarında yaşanan yetki karmaşaları kentsel çalışmalar literatüründe az ele alınan bir konudur. Bu konudaki çalışmalar çeşitli tespitler yapmakta ancak sorunu çözmeye dönük etkin bir öneri getirmemektedir. Bu tez çalışmasının, literatürdeki bu boşluğu bir nebze doldurması beklenmektedir. Araştırmada literatür taraması, doküman incelemesi, saha araştırması, düzenli gözlem ve derinlemesine görüşme yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Konya İli Beyşehir İlçesi'nde bulunan Kubad Abad Sarayı örnek alan olarak seçilmiştir. Kubad-Abad Sarayı, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı, III. Derece Arkeolojik Sit Alanı, Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı, Nitelikli Doğal Koruma Alanı ve Beyşehir Gölü Milli Parkı olmak üzere 5 farklı koruma statüsüne sahiptir. Dolayısıya örnek alan "çakışan kısıtlı alan" özelliği sergilemektedir. Seçilen örnek alana yönelik fiziksel yapı analizleri ve çeşitli spesifik analizler yapılmıştır. Kubad Abad Sarayı planlama alanına ilişkin koruma planı çalışmalarına hangi kurumların ne şekilde katkı sağladığına ilişkin ayrıntılı bir süreç analizi yapılmıştır. Alana yönelik yapılan Kazı ve Araştırma Çalışmaları, Belgeleme ve Depo Düzenleme Çalışmaları, Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları, Turizme Yönelik Çalışmalar ve bu çalışmaların süreci detaylı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Kubad-Abad Sarayı planlama sürecine çok fazla kurumun dahil olduğunu, birlikte çalışmak zorunda kalan çok sayıda kurum arasında süreç içinde pek çok yetki karmaşasının ortaya çıktığını ortaya koymuştur. Kurumlar arası yetki karmaşalarının ortaya çıkışı, koruma yasa ve yönetmeliklerinde tartışmaya sebebiyet veren maddelerin ve belirsizliklerin varlığından kaynaklanmaktadır. Korunan alanlara ilişkin karar verme yetkisinin çok fazla kurum arasında dağıtılması, planlama sürecini karmaşıklaştırmakta, yavaşlatmakta, uzatmakta ve ortaya çıkan planın başarısını zayıflatmaktadır. Korunan alanlarda plan yapan, planı denetleyen, planı onaylayan ve planı uygulayan kurumların sayısında sadeleşmeye gidilmesi gerekmektedir. Korunan alanlarda yetkili kurumlar arasında eşgüdümü sağlayacak, çakışan rol ve yetkileri ortadan kaldıracak yeni yasal ve kurumsal düzenlemelere ihtiyaç vardır.