Köstendilli Süleyman Şeyhî'nin "Etvâr-ı Hâcegân" isimli eseri (Metin ve inceleme)

Bu tezin amacı, Nakşibendî şeyhi olan Köstendilli Süleyman Şeyhî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi vermek ve onun Etvâr-ı Hâcegân adlı eserini incelemektir. Tezin birinci bölümünde Süleyman Şeyhî'nin hayatı, eserleri, tasavvufi şahsiyeti kısaca belirtilmiştir. İkinci bölümde Etvâr-ı Hâcegân tanıtılmış ve on üç başlık altında tahlil edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Etvâr-ı Hâcegân'ın tavsîfi ve günümüz Türkçe harflerine aktarımı yapılmıştır. Süleyman Şeyhî (Doğum: 1750, Ölüm:1820) Bulgaristanda yaşamış, yaşadığı bölgede tasavvufi hayat ve Nakşibendîliğin yayılmasında etkili olmuş önemli bir Osmanlı mutasavvıfı ve ilim adamıdır. Köstendilli otuzdan fazla eser kaleme almıştır. Bunlardan biri Etvâr-ı Hâcegân'dır. Etvâr-ı Hâcegân'da, Nakşibendî tarîkatının usûl ve âdâbını belirtmiş, tarîkata yeni girenlerin ve mürîdlerin istifade edebilmeleri için önemli temel tasavvufî ıstılahları izah etmiştir. Özellikle zikir kavramı üzerinde durmuş, kelime-i tevhid ve ism-i Celâl zikirlerinin mahiyeti, nasıl yapılacağı ve diğer zikir çeşitleri hakkında açıklamalar yapmıştır. Bazı tasavvuf büyüklerinin tavsiye ettikleri zikre bedel râbıtayı hoş görmemiştir. Vukûf-i adedî ve vukûf-i zamâni prensiplerini diğer tasavvuf büyüklerinin aksine önemli bulmuştur. Etvâr-ı selâse kavramının izahında Nakşibendî sâliklerinin tavırlarını beyan etmiş ve bunların kelime-i şehâdet, ism-i Celâl ve râbıta olduğunu belirtmiştir. İbârât-ı semâniyeyi (Kelimât-ı kudsiyye) açık bir şekilde izah etmiş, hatm-i hâcegân'ın yapılışını, beyân-ı teba'iyyet konu başlığında tarîkata giriliş şeklini ve zikirin nasıl telkin edileceğini açıklamıştır. Seher vaktinde zikrin yapılma şekli, nezrin usûlü, duaların sırları ve şeyhlerin nefeslerinin tesiri hakkında açıklamalarda bulunmuştur. Zikir ve tarîkatın semerelerini beyan ederken; aşk ve muhabbet yolunun elde edilme şekli, tarîkatin usûlünde riyâzetin yapılışı ve nur-ı marifetin elde edilişi hakkında kıymetli bilgiler vermiştir. Şeyhlikte hilafetin usulünü anlatmış, makam-ı irşâdda olanların hepsinin kâmil olması gerektiğini, doğruluk, ihlas ve istikâmetin şart olduğunu beyan etmiştir. Ayrıca rü'ya ta'biriyle ilgili olarak bilinmesi gereken temel bilgileri aktarmıştır. Tarîkat silsilesini vermiş, yaratılışın gayelerini belirtmiş ve Nakşibendî tarîkatına intisabın nasıl olacağını açıklamıştır. Sonuç olarak; bu tez çalışması ile Nakşibendî tarîkatının özellikleri, zikrin önemi, faydaları ve yapılışı açıklanmıştır. Etvâr-ı Hâcegân, tarîkatın gayesinin Allah'ı bilmek ve sevmek olduğunu, bunun neticesinde Allah'ın rızasının kazanılacağını muhtasar bir şekilde açıklayan bir eser olarak dikkat çekmektedir.