Kronik ağrı yaşantısı ve transteorik model: Ağrı Değişim Evreleri Ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu tez çalışmasında orijinali Kerns ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş olan Ağrı Değişim Evreleri Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik sınaması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın verileri toplanırken katılımcılara, Bilgilendirilmiş Onam Formu, Demografik Bilgiler Soru Formu, Ağrı Değişim Evreleri Ölçeğinin Orijinal Formu, Ağrı İnançları Ölçeği, Ağrıyla Baş Etme Envanteri, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Ağrı Değerlendirme Formu, Hasta Sağlık Anketi ve SF-36 Sağlık Taraması ölçeği verilmiştir. Bu çalışma çeşitli kronik ağrı tanısı almış 139'u kadın 47'si erkek toplam 186 kişiden toplanan verilerin istatistiksel analizleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yapılan açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının aksine "Tasarlama" ve "Eylem Sonrası" faktörlerinden oluşan iki faktörlü bir yapı meydana gelmiştir. Orijinal çalışmanın 30 maddelik yapısının aksine bizim çalışmamızda yapılan madde ve faktör analizleri sonucunda 17 maddelik bir model meydana gelmiş ve bu model, doğrulayıcı faktör analiziyle sınanarak sahip olduğumuz veriler doğrultusunda çalışmanın orijinal modelinden daha iyi uyum iyiliği değerlerine sahip olduğu görülmüştür. Yapılan güvenirlik çalışmasında Ağrı Değişim Evreleri Ölçeğinin alt faktörlerinin Cronbach alfa güvenirlik katsayıları; "Tasarlama" faktörü için .67, "Eylem Sonrası" faktörü için .80 olarak bulunmuştur. Yapılan yapı geçerlik çalışmasında ise "Ağrı Değişim Evreleri Ölçeği" ile bataryaya dâhil edilen Ağrı İnançları Ölçeği, Ağrıyla Baş Etme Envanteri, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Hasta Sağlık Anketi ve SF-36 Sağlık Taraması arasındaki korelasyon katsayıları incelenmiştir. Bu analizler sonrasında Tasarlama faktörü beklentiler doğrultusunda, SF-36 Sağlık Taramasının alt boyutu olan bedensel ağrı ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeğinin alt boyutu olan sosyal destek arama ile negatif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Eylem Sonrası faktörü ise Ağrıyla Baş Etme Envanterinin alt boyutu olan aktif baş etmeyle, Ağrı İnançları Ölçeğinin alt boyutu olan organik inançlarla, SF-36 Sağlık Taramasının alt boyutu olan enerji/canlılık, mental sağlık, sosyal fonksiyonla ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeğinin alt boyutu olan kendine güvenli yaklaşım ile pozitif yönde ve anlamlı ilişkiler göstermiştir. Bunun yanı sıra yine Eylem Sonrası faktörü Ağrıyla Baş Etme Envanterinin alt boyutu olan pasif baş etmeyle, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeğinin alt boyutları olan çaresiz yaklaşım ve boyun eğici yaklaşımla, Hasta Sağlık Anketinin alt boyutları olan genel sağlık, genel anksiyete, panik bozukluk ve depresyon ile negatif yönde ve anlamlı ilişkiler göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Transteorik Model'in kronik ağrı örnekleminde baş etme yöntemleri, depresyon, anksiyete ve duygu durum yordayıcılarının bir arada değerlendirildiği bilinen ilk çalışmadır. Ağrı Değişim Evreleri Ölçeğinin, kronik ağrı hastalarının tedavileriyle ilgili geliştirilecek formülasyonlarda kişinin içinde bulunduğu evre ile sahip olduğu duygu durumun bir arada değerlendirilerek kişiye özgü etkin tedavi modaliteleri geliştirilmesine olanak sağlayabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Kronik Ağrı, Transteorik Model, Davranış değişimi, Motivasyonel Yaklaşım, Ağrı Değişim Evreleri Ölçeği