Kronik böbrek yetmezlikli ve hemodiyalize giren hastalarda ağrı değerlendirmesi

Kronik böbrek yetmezliğinin tedavisinde, hemodiyaliz yaşamsal öneme sahip bir tedavidir. Ağrı ise, kronik böbrek hastalığının her evresinde sık görülen ve klinik tablonun bir parçası olan yakınmadır. Ağrı, kronik hastalığın sonuçlarına bağlı olabileceği gibi, hemodiyaliz, fistül gibi tedaviyle ilgili de olabilir. Çalışmamızda, hemodiyaliz tedavisi uygulanan hasta grubunda ağrıyı ve ağrı nedenlerini araştırmayı ve ağrı tedavisi ile ilgili uygulamaların yeterliliğini saptamayı amaçladık. Hemodiyaliz Ünitesinde, hemodiyaliz tedavisi uygulanan 18-60 yaş tüm hastalar çalışmaya dahil edildiler. 65 yaş ve üzeri geriyatrik yaş grubu olarak kabul edildiği için, bu hastalar değerlendirmeye alınmadılar. Tüm hastalar aynı hekim tarafından değerlendirildiler. Çalışmamızın, değerlendirme çalışması olduğu ve ağrı tedavisi uygulanmayacağı hastalara anlatıldı. Hastalar çalışma hakkında bilgilendirildikten sonra yazılı onamları alındı. Hastaların kronik böbrek yetmezliği ve hemodiyaliz tedavisi ile ilgili bilgileri kaydedildi. Hastaların ağrı değerlendirmesi için, Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Algoloji Bilim Dalı Ağrı Değerlendirme Formu kullanılarak ağrı anamnezi alındı. Ağrının şiddeti Görsel Analog Skala (Vizüel Analog Skala VAS, 0 10 cm) ve Sözel Değerlendirme Skalası (VRS, Hafif Orta Şiddetli - Çok şiddetli - Dayanılmaz) kullanılarak değerlendirildi. Hemodiyaliz tedavisi uygulanan hastalarda genel ağrı sorgulamasına ek olarak, nöropatik ağrının belirlenmesi amacıyla, LANSS Ağrı Skalası (Leeds Assessment of Neuropathic Symptoms and Signs) kullanılarak nöropatik ağrı semptom ve bulguları değerlendirildi. Çalışmamızın istatistiksel analizleri SPSS 18.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Çalışmamızdaki verilerin dağılımında frekans, yüzde (%), ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerler verilmiştir. Ölçüm verileri arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde Spearman Korelasyon Testi kullanıldı. Grupların ölçüm değerleri arasındaki farkların analizi Mann-Whitney U Testi kullanılarak yapılmıştır.Kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde Fisher Testi ve Ki-Kare Testi kullanılmıştır. P< 0.05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı olarak kabul edilmiştir. Kronik böbrek yetmezliği tanısıyla hemodiyaliz uygulanan 70 hasta (41 erkek/ 29 kadın) çalışmamıza dahil edildi. Hastaların yaşları, 44.78 ± 12.7 (19-60) yıl olarak bulundu. Çalışmaya aldığımız hastaların %85.7sine (60/70 hasta) haftada 3 kez hemodiyaliz uygulanmaktaydı. Ağrı değerlendirmesi yaptığımız 70 hemodiyaliz hastasının 53 tanesinde (%75.7) ağrı yakınmasının olduğu tespit edildi. Ağrı yakınmaları sıklıkla, başağrısı (31 hasta, %58.5), alt ekstremite ağrısı (21 hasta, %39.6) ve kramp şeklinde kasılmalara bağlı ağrılar (28 hasta, %52.8 ) olarak kaydedildi. Başağrısından yakınan hastaların sadece %13.2si ağrının diyaliz sırasında, %9.4ü de diyaliz sonrasında ortaya çıktığını, %17si de (9 hasta) sürekli olduğunu tarif etmekteydi. Alt ekstremite ağrısının sürekli olduğu ve diyaliz uygulamasıyla bir ilişkisinin olmadığı görüldü. Hastaların %2?si ağrının diyaliz sırasında, %26?sı da sürekli olduğunu belirtmişlerdir. Kasılmalar şeklinde ağrı tarif eden hastaların %45.3ü, ağrıların hemodiyaliz uygulaması sırasında, sadece 3 hasta da (%5.7) hemodiyalizden sonra ortaya çıktığını bildirmişlerdir. Çalışmamızda, omuz-kol ağrısı, sırt ağrısı, alt bel-yan ağrısı da sorgulandı. Hastaların %75.5i omuz-kol ağrısı, %86.8i sırt ağrısı ve yine %86.8i alt bel-yan ağrısı olmadığını bildirdi. Ağrının niteliği sorgulandığında, künt ve sızlama şeklinde, sürekli bir ağrı olarak tarif edilmiştir. Hastaların %84.9u (45 hasta), ağrının yavaş başladığını bildirmiştir. Başağrısının şiddeti ve kramp şeklindeki kasılmaya bağlı ağrıların şiddeti benzerdi. Çalışmamızdaki hastaların tanımladığı, alt ekstremite ağrılarının şiddetinin daha az olduğu görüldü. Hastaların 81.4ünün günlük işlerini yapabildiğini, ağrının günlük yaşam aktivitesini belirgin olarak değiştirmediğini belirledik. Çalışmada LANSS 12 puan olan 37 hasta (%71.8) vardı. Çalışmamızda hastaların LANSS Skalası semptom ve bulgulara ait puanları 18.03 ± 10.70 olarak bulunmuştur (p: 0.0001). Hastaların nöropatik ağrı yakınmalarının alt ekstremite ağrıları ile birlikte olduğu gözlendi. Çalışmaya dahil ettiğimiz hastalar Ağrı için tedavi uygulandı mı?? sorusuna, %58.5 (31 hasta) HAYIR, %41.%i (22 hasta) ise EVET cevabı vermiştir. Bununla birlikte hastaların %54.7 `sinin (29 hasta) ağrı için ilaç KULLANDIĞI, %45.3nün (24 hasta) ise ağrı yakınması için ilaç KULLANMADIĞI belirlenmiştir. Sonuç olarak, böbrek yetmezliği gibi kronik hastalığı olan hasta gruplarında, ağrının sorgulanması, değerlendirilmesi ve ağrı tedavisinin de kronik böbrek yetmezliği tedavisi ile birlikte yapılarak hastaların ağrısız yaşamalarının sağlanması gerektiği görüşündeyiz.