Kronik karaciğer hastalığı ile takipli hastalarımızda prediyabet, diabetes mellitus sıklığı ve ilişkili durumlar

Kronik karaciğer hastalarında diyabet prevalansı normal popülasyona göre artmıştır. Siroz hastalarında iki tip diyabet görülebilir; birincisi tip 2 diabetes mellitus (tip 2 DM), ikincisi siroza sekonder gelişen diyabettir ve 'hepatogenöz diabet (HD)' olarak bilinilir. Siroz hastalarında DM görülme sıklığı bazı etiyolojik nedenler ile daha fazla ilişkilidir. Diyabet, sirozu olan hastaların morbidite ve mortalitesini artırmaktadır. Ek olarak sirozu olan diyabetik hastaların tedavisi karmaşık ve zordur. Biz de kronik karaciğer hastalarındaki glukoz metabolizma bozukluklarını ortaya koymak amacıyla çalışmamızda Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Polikliniğinde kronik karaciğer hastalığı tanısı ile takipli hastalarda prediyabet, diabetes mellitus sıklığı ve ilişkili durumların değerlendirilmesini hedefledik. Mayıs 2017 - Nisan 2018 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji ve Hepatoloji Polikliniğine başvuran hastaların verileri retrospektif olarak tarandı. Klinik, laboratuvar, radyolojik ve patolojik yöntemlerle kronik karaciğer hastalığı tanısı alan hastaların karaciğer hastalığıyla ilgili verileri ile açlık plazma glukozu (APG), HbA1c ve yapılmış ise OGTT sonuçları tarandı. Çalışmaya dahil edilen toplam 156 hastanın %34 (n=54)'ünde siroz, %52,5 (n=85)'inde kronik B hepatit ve %11,5 (n=18)'inde ise kronik C hepatit tanısı mevcuttu. Hastaların %23,1 (n=36)'inde bilinen DM var iken, %76,9 (n=120)'unda yoktu. 156 hastadan 151 (n=96,8)'inde HbA1c çalışıldığı ve bilinen diyabet tanısı olmayan 120 hastanın 64 (%53,3)'üne OGTT yapıldığı görüldü. APG, HbA1c ve OGTT sonuçları taranarak bilinen diyabeti olmayan hasta grubunda saptanan yeni tanı DM oranı %10,8 (n=13) idi. Bunların %4,3 (n=5)'ünde HbA1c ile DM tanısı koyulmuştu. Yeni tanı DM saptanan 13 hastanın 9'unda OGTT yapılmıştı. Bunlardan 1 hastada Hba1c ≥ %6,5 ve OGTT 0. saat 126 olması ile hem HbA1c hem de OGTT ile tanı konmuştu. Diğer 8 hastada ise OGTT ile DM tanı kriterlerini karşılıyor iken, HbA1c < %6,5 olarak saptanmıştı. OGTT ve HbA1c'nin her ikisinin de bulunduğu hastaların sonuçlarına göre yapılan istatistiksel analiz sonucunda HbA1c'ye göre %1,6'sına DM tanısı koyulmuş iken, OGTT'ye göre tanı koyulanların oranı %14,3'tü. Uygulanan MC Nemar analizi sonucunda OGTT'ye göre tanı koyulan hastaların oranı (%14,3) HbA1c'ye göre tanı koyulanların oranından (%1,6) anlamlı derecede daha fazlaydı (p<0,05). Diyabet tanı kriterlerini karşılamayan 55 hastanın OGTT sonucuna göre %41,8 (n=23)'inde prediyabet saptanmıştı. Kronik karaciğer hastalığı tipi siroz olanlarda bilinen DM tanısı olanların oranı %34 iken, aynı oran kronik C hepatit olanlarda %38,9 ve kronik B hepatit olanlarda %12,9'du. Buna göre siroz ve kronik C hepatit hastalarında, kronik B hepatit hastalarına göre daha fazla DM tanısı bulunmaktaydı (p<0,05). Çalışmamız ile kronik karaciğer hastalarında normal popülasyona göre glukoz metabolizma bozukluklarının prevalansının artmış olduğu saptandı. Diyabet tanısında standart yöntemler olan açlık plazma glukozu ve HbA1c kullanıldığında hastaların bir kısmında tanı konulamadığı görüldü. Ek olarak OGTT yapılan hastalarda glukoz metabolizma bozukluklarının daha erken evrede saptanabildiği gösterildi. Ayrıca karaciğer hastalığı etiyolojisi siroz ve kronik hepatit C olan hastalarda DM görülme sıklığının, kronik hepatit B olanlara göre daha fazla olduğu saptandı.