Kronik ruhsal bozukluğa sahip bireylere uygulanan akran eğitimi destekli psikososyal beceri eğitiminin hastaların damgalanma algılarına, işlevsellik ve içgörü düzeylerine etkisi

Bu araştırmada akran eğitimi destekli verilen psikososyal beceri eğitiminin kronik ruhsal bozukluğa sahip bireylerin damgalanma algıları, işlevsellik ve içgörü düzeylerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerim birarada kullanıldığı karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test, ara ölçüm-1, ara ölçüm-2, sontest-1, sontest-2 ölçümlerinden oluşan randomize kontrollü bir deneysel çalışma tasarımı, nitel boyutunda ise fenomenolojik çalışma deseni benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemini Samsun iline bağlı Pelitköy Toplum Ruh Sağlığı Merkezinde takibi yapılan ve kronik ruhsal bozukluğa sahip 38 birey (Deney grubu:19, Kontrol grubu:19) oluşturmaktadır. Araştırmanın üç aşamadan oluşan veri toplama süreci 07.07.2023-29.09.2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada dâhil edilme kriterlerine göre belirlenen 3 hastaya araştırmacı tarafından 8 oturumdan oluşan "Akran Eğitimi Destekli Psikososyal Beceri Eğitimi-Uygulayıcı Eğitimi" verilmiştir. İkinci aşamasında randomizasyon ile belirlenen deney grubuna uygulayıcı eğitimi alan akranlar tarafından 6 oturumdan oluşan "Akran Eğitimi Destekli Psikososyal Beceri Eğitimi (AE-PSBE)" araştırmacının desteği ile uygulanmıştır. Bu süreçte veri toplama aracı olarak "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Kendini Damgalama Ölçeği (KDÖ)", "Toplumsal İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (TİDÖ)" ve "Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ)" kullanılmıştır. Araştırma süreci, çalışmanın üçüncü aşamasında deney grubundan 12 katılımcıyla bireysel olarak yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeyle sona erdi. Araştırmanın nicel bulgularına göre eğitimin deney grubunda yer alan hastaların kontrol grubuna göre TİDÖ toplam puanları üzerinde anlamlı bir etki oluşturmuş (p<0.05) ve %35,8 düzeyinde anlamlı ve geniş bir etki saptanmıştır (η2=0.358; p=0.005). KDÖ ve BBİÖ toplam puan ortalamalarında deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Eğitimin etkinliğine yönelik gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda katılımcıların ifadeleri tematik analiz yöntemi ile kategorize edildi. Analiz sonucunda "Akran Desteği", "Etkili Alanlar", "Etkinliği Sınırlığı Alanlar", "Eğitim Etkinliğini Etkileyen Faktörler" ve "Öneriler" ana temaları altında toplam 5 ana tema ve 24 alt tema oluşturulmuştur. Mevcut nitel ve nicel bulgular entegre edilerek nicel bulgular temalar ile desteklenmiştir. Çalışma sonucunda AE-PSBE'nin kronik ruhsal bozukluğa sahip bireylerin işlevsellik düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak etkili olduğu, kendini damgalama ve bilişsel içgörü düzeylerinde anlamlı bir etki yaratmadığı saptanmıştır. Bununla beraber uygulama sonucunda hastaların özgüven, iletişim becerileri, topluma uyum ve özbakım becerileri üzerine olumlu etkileri olmakla birlikte, kronik ruhsal bozukluklara ve damgalanma deneyimine yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerinde artış olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu sonuçlara dayanarak psikiyatri hemşirelerinin ve diğer ruh sağlığı profesyonellerinin akran eğitimi destekli psikososyal beceri eğitimi gibi akran eğitimi destekli müdahaleleri geliştirip toplum ruh sağlığı sistemine entegre etmeleri önerilmektedir.