Kırşehir'den derlenen efsanelerin retorik analizi

Kırşehir Anadolu'nun ortasında birçok medeniyete ev sahipliği yapmış kadim bir kültür merkezidir. Türk kültür ve medeniyetinin Anadolu'ya hâkim olmasında da öncü bir rol üstlendiği bilinmektedir. Özellikle Anadolu'da Türk yazı dilinin gelişmesinde öncülük eden Âşık Paşa ve Ahmed-î Gülşehrî gibi isimlerin yaşadığı, gelenekten geleceğe önemli bir sosyal teşkilat olan Ahilik'in kurulduğu bu coğrafyanın sözlü kültür açısından da çok zengin bir merkez olduğu bilinmektedir. Bu zengin sözlü kültürün önemli ürünlerinden biri de efsanelerdir. Efsaneler, belirli şahıs, yer ve olaylar hakkında anlatılan, içlerinde olağanüstüyü barındırmalarına rağmen inandırıcılık vasfı bulunan, özel bir şekli olmayan, kısa nesir anlatılardır. Efsane türünün üzerinde uzlaşılan en önemli özelliği olan inandırma ve bu bağlamda "efsanelere niçin inanılır" sorusu, bu çalışmanın temel hareket noktasını oluşturmaktadır. Bu soruya cevap bulabilmek için temelleri antik çağlarda atılan, Aristo tarafından sistemleştirilen ve Elliott Oring tarafından efsanelere uygulanan "Retorik Analiz Metodu", güncellenerek Kırşehir'de performans teorinin özellikleri dikkate alınarak -anlatıcı, anlatı ve dinleyici özelliklerinden arındırılmadan- derlenen yüz yetmiş üç efsaneye uygulanmıştır. Türkiye'de ilk defa bu çalışma aracılığıyla incelenen efsanelerin retorik boyutu ve bu retorik yönün oluşmasına katkı sunan unsurlar, ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Kırşehir efsanelerine uygulanan retorik analizin başarılı sonuçlar ortaya koyduğu görülmüştür.